rssgaur8 logotipoa

Eskozian

Eskozian hasiera eman diote Independentziaren aldeko kanpainari. Egia esateko urteak daramate independentziaren aldeko lan izugarria egiten. Azkeneko hamarkadan SNP alderdi independentista izugarri handitu da, alderdi bozkatuena izatera iritsi delarik. Horrek duda barik independentziaren aldeko borroka indartu egin du.

Kontuan izan 1998an, Irlandan Ostiral Santuko bake akordioa sinatu eta gero Eskoziarako lege berria adostu zela. Lege edo akordio berri honek autonomia aitortu zion Eskoziari eta ondorioz parlamentu eta gobernu propioak.

Geroztik 4 hauteskunde burutu dira. Alderdi Laborista (unionista) izan da historikoki alderdi indartsuena Eskozian, eta horrela 1999an Eskoziako parlamenturako lehen hauteskundeak burutu zirenean laboristak 56 diputatu lortu zituzten eta SNP aldiz 35. 2003ko hauteskundeetan bien arteko diferentzia handitu egin zen: laboristak 50 lortu zituzten eta SNPk aldiz 27. 2007ko hauteskundeetan aldaketa nabarmena gertatu zen, SNP 47 lortu eta laboristak 46 lortu bait zituzten. Gobernua SNPk eskuratu zuen, eta oposizio laborista-liberal-kontserbadorea SNPk ezingo zuela gobernatu iragarri zuen, eta horrek hurrengo hauteskundeetan kalte izugarria suposatuko litzaiokeela iragarri zuten. Baina 2011ean burutu diren azken hauteskundeetan SNPk diferentzia nabarmenarekin irabazi zituen hauteskundeak, lehenengoz gehiengoarekin gobernatzeko aukera izan duelarik. SNPk 69 diputatu eta laboristak 37 lortu zituzten.

Pentsa 13 urtetan Eskoziar politikak eta parlamentuak egin duen ibilbidea eta aldaketa. Gehiengo unionista izatetik gehiengo independentista izatera. Hamarkada bakar batean. 2014eko udazkenean burutuko da erreferenduma. Galdeketa egitea bada aurrera pausu bat bere horretan. Guretzat, euskaldunentzat, garrantzi handiko unea izango da, tamainako erreferentzi politikoa bilakatuko da.

Norberaren alde

Entzuna edo irakurrita daukat prozesuak autobusa bezalakoak direla. Autobusak bere bidea egin behar du Xtik Yra, bidean topatzen dituen geltokietan jendea jaitsi edo igoko da, baina autobusa bere bidea jarraitzen du Yra heldu arte. Egia da bidearen hasieran, tartean eta helmugan autobusak gidaria, bidaiariak eta bestelakoak behar dituela aurrera egin ahal izateko. Horiek dira ezinbestekoak diren ezaugarriak. Prozesuetan ere berdin gertatzen da. Zenbait ezaugarri ezinbestekoak dira. Bestela ez dago prozesua hasi eta are gutxiago gatazka konpontzeko modurik.

Berdintasunean oinarrituriko alde guztien edo adierazgarrienen parte hartzea horietako bat da. Arerioen edo “etsaien” artekoa behar du elkarrizketa, negoziazioa eta akordioa. Parte hartze hori gabe ez dago gatazka

konpontzerik. Gatazkaren konponbidea lortu duten prozesu guztiek ezaugarri hori bete dute. Ezaugarri hori betetzen ez zuten zenbait prozesu saiatu izan dira, baina ez dute gatazkaren konponbidea lortu.

Hori jakinda, esan beharra daukat horrelako prozesuetan beste motatako “espezie” bat ere egon dela beti. Teorian gatazka konpondu nahi baina bere ekinbide politikoa konponbide prozesua oztopatu, zaildu edo desitxuratzen ematen duena. Kasu gehienetan interes pertsonalen mesedetan, norberaren alde. Irlandan, Hego Afrikan, nonahi. Zinez, inork sinesten al du Sinn Feinen parte hartzerik gabe Irlandako gatazkaren konponbidea posible litzatekeenik? Euskal Herrian badirudi hori sinesten duenik badagoela. Saiakera antzuak dira, proposamena babesten dituenak ere ongi baino hobeto dakielako proposamen horiek dauzkaten oinarrizko gabeziak. Ez dute ezer berririk asmatu, horretan ere ez dira aitzindariak izan. Beste herrialdetako esperientziak horretarako ere balio digute. Besteen eta norberaren asmatzeetatik asko ikasten da baina akatsetatik are gehiago.

14 urte

Aste honetan Irlandako bake akordioak 14 urte bete ditu. 1998Ko Apirilaren 10ean Ostiral Santuko akordioa adostu zutenean bazirudien Irlandako gaitz eta arazo guztiak egun batetik bestera konpondu zirela. Jonathan Powell-ek Europako Parlamentuan duela gutxi esan bezala, akordioa ez zen bidaiaren amaiera izan, hasiera baizik. Gatazka politikoen konponbide prozesuak hori dira, prozesu bat, zaila da hasiera eta amaiera zehazten. Alderdi gehienek bat egin zuten adostutakoarekin baina ez guztiek. Unionista aldean Democratic Unionist Party (DUP), Paisleyren alderdiak, alde batera geratu zen, eta abertzale irlandarren aldean zenbait talde disidente txiki ere ez zuten bat egin. Denborak baina bakoitza dagokion tokian jarri du.

DUP prozesuaren kontra azaldu zen hasieratik, errepublikar ordezkariekin hitz-egitearen kontra, mahai berean esertzearen kontra. Gerora DUP eta Sinn Fein Stormonteko gobernua elkarrekin kudeatzera pasa ziren. DUPeko ordezkariek hasierako garai horien haien jarreraren autokritika gordina egiten entzun ditut.

Errepublikar disidente talde gehienek prozesuaren kontra jarraitzen dute baina urte guzti hauetan ez dute jendartearen babesa eskuratzea lortu. Irlandar gizartearen gehiengoak bat egiten duelako gatazkaren konponbide prozesuarekin, eta akatsik akats, hasi eta urte guzti hauetan jarraituriko bidea begi onez ikusten duelako.

14 urte eta oraindik ere Sinn Feinek bere helburu estrategikoak lortu gabe jarraitzen du. Bidean baina tarteko helburu asko eskuratu ditu, eta irlandarren bizi baldintzak zeharo aldatu ditu, hoberako. Hala ere helburu estrategiko horiek lortzeko inoiz baino hobeago kokaturik dago. Egungo edo duela 50, 30 edo 14 urteko egoera alderatuz, argi dago errepublikanoen egoera eta aukera politikoak izugarri hobetu direla.

Askapen Mugimenduen bidea eta lana ez dira sekula amaitzen. Ez da garaipen eguna existitzen. Bideak ez du amaierarik, bidea bera delako bizia. Guztion artean, beste inorengan delegatu gabe. Irlandako prozesuak eragin handia izan du gure herrian, geroztik eta tarteekin, gure etxean ere gatazka konpontzeko saiakera etengabea egon da. jarraitzen du eta jarraituko duelako.

Demokraziaz

Duela gutxi jakin dugu Islandian lehen ministro ohia epaitua izango dela krisiaren egin zuen gestio txarra dela eta. Ez da Islandiatik datorkigun berri bakarra. Omen, erreferendum bidez haien kanpo zorra ez ordaintzea erabaki zuten ere, eta konstituzio berria prestatzen ari dira. Herritarren parte hartzearekin. Uste nuen konstituzioak alda ezinak zirela. 

Duela gutxi ere Irlandako gobernuak jakinarazi du martxan jarri nahi zuen Austeritate tratatuaren inguruan erreferenduma burutuko duela. Jendarteak babesten badu aurrera, bestela beste ideia bat garatu beharko dute agintari irlandarrek. Uste nuen horrelako erabakiak ezin zirela jendarte mobilizazioarekin aldatu.

Eskoziak erreferendum bat burutuko du 2014ean independente bilakatu edo Erresuma Batuko partaide izaten jarraitu nahi duen erabakitzeko. Abertzale eta unionistek bat egiten dute gauza batean. Herriak erabakitakoa errespetatuko dute batzuek eta besteek. Uste nuen estatuak zatitu ezinak zirela.

Txipren ere duela gutxi erreferendum bat burutu zen Kofi Annan-en bake plana martxan jartzeko edo ez. Herritarren gehiengoa kontra bozkatu eta planak zakarrontzian amaitu zuen. Pentsatzen nuen bake prozesuen beharrik ez zegoela munduan.

Demokrazia ariketa horren nabarmenak etxe ondoan gertatzen ari direnean zaila egiten zait estatu espainiar eta frantziarraren jarrerak ikustea. Ezinezkoa ulertzea. Ariketa berdintsuak demokratikoagoak izateaz gain gure herriak bizi duen gatazka konpontzen lagunduko lukete. Badago jarrera hau ulertu arazteko arrazoi bakar bat: Frantzia eta espainia ez dira demokratikoak eta herritarren erabakiaren beldur dira.

Galdetu aldiz espainiar eta frantziar gobernuei eta erantzun argiago bat emango dizute: Islandia, irlanda, Eskozia eta Txipre irlak dira eta irlak diren einean ezin dira batere Euskal Herriarekin konparatu.

Ingalaterrak autonomia?

Erreferendum bat burutzeko Eskoziak hartu duen erabakia debate interesgarriak piztu ditu Ingalaterran eta munduko beste hainbat tokitan.

Zenbait politikari, kazetari, iritzi sortzaile “Britanikori” aspaldi irakurri eta entzuna diet Ingalaterrak Parlamentu eta gobernu propioak behar dituela. Ipar Irlanda, Eskozia eta Galesekin konparatu ezkero desabantaila nabarian aurkitzen omen da Ingalaterra, hiru hauek euren berezko gobernu eta parlamentua izateaz aparte Erresuma Batuko Westminsterren ere parte hartzeko eskubidea dutelako. Ingalaterra aldiz ez dauka berezko instituziorik, nahiz eta hiru hauek bezala nazio, herri ezberdin bat izan arren.

Teoria eta eskakizun honek badauka bere logika, baina unionisten ikuspegitik horrelako erabaki batek Erresuma Batuaren desagertzea azkartuko luke. Norberak bere instituzioak baldin baditu, eta kudeaketan ondo badoakie (eta ongi doakie), gero eta eskuduntza gehiago bereganatzen saiatuko da, eta azkenean “Batasunaren” logika eta beharra desagertuko litzateke.

Euskaldunek Eskozia inbidiarekin begiratzen dugu. Beste estaturik gabeko herri askok ere. Zer egin dute haiek gu baino erabakitzeko eskubidea onartua izateko. Gure kasuan are gehiago, biak Europan egonda. Baina konparazioak egiten hasita iruditzen zait klabea edo ezberdintasun nagusia ez dagoela eskoziar eta euskaldun abertzaleen estrategia eta taktika ezberdinetan baizik eta Erresuma Batua eta Espainia eta Frantzia arteko demokrazien konparaketan. Hor dago ezberdintasun nagusia.

Egunkari Britaniko batean irakurrita: David Cameron historiara pasa daiteke Eskozia Ingalaterratik banatzera bultzatu eta Ingalaterra Europatik banatu duen gizona bezala.  Hala bedi, eta bidean Irlandaren batasun akta sinatu dezan ere.

Ezkerra Europan

Inoiz ezagutu dugun Europar Batasun eskuindarrenean bizi gara. Sozialdemokrazia oposizioan eta krisi sakonean dago eta Ezkerra, ezker alternatiboa eta erradikala, oso egoera ahulean aurkitzen da. Egoera politikoa, ekonomikoa goitik behera aldatzea helburu duen ezkerrak ez du jendartearen babesa eskuratzea lortzen.

Eszepzio eta kasu berezi askorekin esango nuke Europan bi ezker alderdi mota nagusitzen ari dela. Alderdi komunista klasikoa ordezkatzen duena eta jatorri eta ezker familia ezberdinen batasunaren ondorioz Europako hainbat herrietan azken urte-hamarkadetan sortu direnak oinarri edo eredu daukatenak. Azken hauek bizi izandako sorrera prozesuak Herri Batasunaren sorrera dakarkit burura (beste noizbait adierazi dudan moduan). Alemaniako Die Linke, daniar Enhedslisten, Holandar SP, Suediar Vansterpartiet, Finlandiar Vasemmistoliitto, norvegiar SV eta abar aipatu daitezke adibide gisa. Berriago diren herrietan emaitza onak eta babes handiagoa eskuratzen ari dira, hala nola Alemania (barne talka ugarirekin), Danimarka (gobernuan) eta Holandan. Suedia edo Norvegian aldiz beherantz doazen alderdiak dira eta bietan norabidea zuzentzeko kongresu eta lider aldaketa burutu dituzte edo burutzear dira.

Bi familia hauek GUE/NGL taldea osatzen dute Europako Parlamentuan, zenbaitek Europako Ezker alderdia ere sortu zuten baina nire iritziz haien arteko diferentziak gero eta nabarmenagoak dira. Ez ninduke harrituko datozen urteetan bi familien arteko haustura gauzatuko balitz. Dagoeneko zenbait taldek GUE utzi eta Berdeetara hurbildu dira. Ondorioa, dudarik gabe ezker ahul eta dispertsoago bat izango da.

Ezkerrak Europan (eta beste hainbat tokitan) hausnarketa sakona egin beharra dauka. Bere helburua boterea eskuratu eta egoera iraultzea baldin bada argi dago bide onetik ez doala. Emaitzak eta errealitate gordina hor daude.

Eskoziar Erreferenduma

Eskozian erreferenduma inguruko debatea gori-gorian dago. Erresuma Batuko lehen ministroak, David Cameronek, duela gutxi adierazi zuen Eskoziar erreferenduma inguruan dagoen zalantza orokorra bi arazo nagusi dakartzala. Bat, gertatuko denaren inguruko ezjakintasunak Eskozia eta eskoziar ekonomiarentzat bereziki negatiboa dela. Bi, eskoziar jendartearekiko errespetu gutxikoa deritzo erreferenduma noiz eta nork antolatuko duen eta zer galdetuko den ez jakiteak. Hori dela eta bere proposamena erreferenduma datozen 18 hilabeteetan antolatzea da, eta galdera argia eta erabakigarria izatea. Independentzia bai ala ez. Eta autonomia gehiago izateko inguruko hirugarren aukera ez sartzea. Honek erreferenduma inguruko debatea berpiztu du. Alex Salmond eskoziar lehen ministroaren iritziz erreferenduma inguruko detaile guzti hauek eskoziar gobernuaren eskuduntza dira eta Londonek ez du zer esanik. Badirudi SNP alderdiaren helburua erreferendum hori 2014ko udazkenean antolatzea dela, Bannockburn batailaren 700. urtemugan.

Eskozia eta Ingalaterra arteko “AKORDIOA” (Erresuma Batua) 300 urte darama eta  batzuen arabera ona eta besteen arabera txarra da egiten den balantzea. Mota guztietako argudioak erabiltzen dituzte batzuek eta besteek, konfrontazio handia dago, baina konfrontazio politiko eta demokratikoa. Hala ere nire ustez errespetuan oinarrituriko prozesua da nahiz eta Westminsterrek batzuetan metropoli jarrera izan. Errespetuan diot, ez konfrontazio armatua ez dagoelako (ere) , baizik eta oinarrizko zenbait arau onartuak direlako: Eskozia eta Ingalaterra arteko Batasuna bi herrien arteko akordioa da (akordioaren inguruko irakurketa historiko ezberdinak egon arren), Eskoziarren nazio izaera alde guztiek onartzen dute. Akordioa bi aldeetatik edonor apur dezake, hau da, erabakitzeko eskubidea onartua dago.  Hori da errespetu harreman bat bermatzen duena. Horregatik Euskal Herrian ere, konfrontazio demokratikoan, errespetuan oinarrituriko harreman bat eraikitzeko biolentziaren desagerpena ez da nahikoa.

2011

Amaitzera doan urtean mundu mailan gertatu den ekimen, gertaera garrantzitsuena, esanguratsuenari buruz idatzi nahi nuen gaurko “post”a. Horretarako hainbat iturri ezberdin begiratzen pasa dut denbora, hemerotekak aztertzen, hilabetez hilabete gertatu diren gerra, lurrikara, inbasio, independentzia, hauteskunde, krisi eta abarren inguruan irakurtzen. Horrelako aukeraketa prozesuak ez dira errazak izaten. Zerbait aukeratzea beste edozer baztertzea dakar, eta karaktere kopuru mugatua daukaten zutabe hauetan ezin guztiak aipatu, gertatu diren denak ezagutzen ez ditudala aldez aurretik jakinda gainera.

Ez da ariketa batere objektiboa, hori hasiera-hasieratik argi neukan, aukeraketa eta balorazio oro aurreiritzi eta iritzi jakin batzuen arabera egiten baita. 2011.ean datozen hamarkadetako historia liburuetan agertuko diren asko gertatu dira, onerako zenbait kasuetan baina bereziki txarrerako.

Hala ere, aitortu beharra daukat, mahaiaren gainean datu guztiak jartzerakoan erraza egin zaidala gertaera hori aukeratzea: Euskal Herriko gatazkaren konponbide prozesua, dudarik gabe. Kanpora begiratu eta gertatu direnak gertaturik ere, etxe barruan aurkitu dut erantzuna. Iruditzen zait gure etorkizunean ondorio gehien izango duen gertaera gatazkaren konponbidean eman diren urratsak izan dela.

Urtea ETAren  su-etenarekin hasi eta Aieteko nazioarteko konferentzia eta ETAren borroka armatuari amaiera emateko erabaki historikoarekin amaitu da. Tartean, aurretik eta ondoren gauza asko gertatu dira, gehienak edo ia guztiak ezker abertzalearen erabaki eta pausu alde bakarrekoak izan dira. Egia da gatazka politikoa eta gatazkaren “ondorio” gehienak bere horretan dirautela, eta prozesua alde askotarikoa izatera mugitu ezinik nekez lortuko duela benetako konponbidea. Egia da ez dela ezer lortu. Baina egia da ere konponbiderako oinarri sendoak ezarri direla eta ezker abertzalea indartua atera dela. 2012a konponbide integralaren urtea izan dadila. Gu guztion eskuetan dago.

TIME

TIME aldizkari famatuak urtero egiten duen moduan aurten ere urteko pertsonai nagusia aukeratu du eta bere lehen orrian jarri. 1927a geroztik  Gandhi, Stalin, Churcill, De Gaulle, Luther King, Nixon, Kissinger, Clinton, Bush, Obama eta beste asko izan dira aukeratuak.

Aurten, izen bat, pertsona ezagun bat aukeratu beharrean “protesta” egiten duen aktibista baten irudia ageri du bere lehenean. Ingelesez “protester”, euskaraz ez dut egokia iruditzen zaidan hitzik aurkitzen (Xabier Amurizaren zenbait proposamen datozkit burura), baina ingelesa jakin ala ez, denok dakigu zertaz edo nortaz ari naizen.

Zoritzarrez susmoa daukat 2011ko pertsonai nagusiak lan izugarria izango duela datorkigun 2012. urtean ere. Ez dirudi epe laburrean gauzak hobera egingo dutenik. Munduko, Europako eta Espainiar estatuko mandatariek aplikatu nahi dituzten “konponbideak” lasaitu baino beldurtu egiten naute.

Europar Batasuna nora ezean dirudi, eta ezkerraren egoera ahulak ez du aldaketa sakonik ahalbideratuko. Egoera txarrera doa eta ez dirudi Europako ezker mugimenduak alternatiba errealik aurkeztu eta eraikitzeko gaitasunik duenik. Kezkagarria.

Eta “protestaria” munduan protagonismoa mantenduko badu, Euskal Herrian ere edo gure herriak ez du etorkizunik izango. Garai berriak datoz gurera, edo iritsi dira dagoeneko, gatazkaren konponbidea sustatzeko aukera paregabea dugu. Baina ez dezagun pentsa dena egina, bideratua dagoenik. Ez da akordio ez eta deklarazio magikorik egongo. Ez dezagun pentsa norbaitek, beste batek, gure herriak eta gu geuk behar ditugunak lortuko dituenik. Inoiz gure helburuak lortuko baditugu protesta, aldarrikapena, lanaren ondorioz izango da. Gu guztien ekarpena inoiz baino beharrezkoa izango da 2012an. Baietz 2012ko TIME pertsonai nagusia Euskal Herria izan.

Harry Potter

Pelikula zale amorratua naiz, txikitatik. Hala ere azken urteetan gutxitan edo gutxiago hurbildu naiz zinemetara. Aspaldi uste dut pelikulak, zinema zein telebistak, jatorrizko hizkuntzan eman beharko lituzkela, euskarazko azpitituluekin. Eta tokia eta telebista katearen arabera euskara eta gaztelera edo euskara eta frantsesa azpitituluekin. Badakit ere honen kontrako iritziak badirela Euskal Herrian. Hala ere nik ez ditut arrazoi horiek gehiegi ulertzen. Egia da gure zinemetan ematen dituzten pelikula gehienak ingelesez eginak direla, baina ez guztiak, eta alemania, txina edo beste edonon egindako pelikula bat jatorrizko hizkuntzan entzutea ere oso aberasgarria da. Batzuek diotenaren kontra, nire ustez pelikula guztiak euskaraz entzutea ez du espazio horretan euskararen erabilpena normalizatzen laguntzen. Aupa Etxebeste euskaraz entzutea normala den logika eta arrazoi berberengatik Akira Kurosawaren zazpi samuraietako pertsonaiak batueraz entzutea ez da batere normala. Nahiz eta mila aldiz ikusi eta entzun.

Euskal zinemagintza ez da pelikulak doblatzen bultzatzen baizik eta bertoko produkzioak laguntzen.

Bruselan Frantsez eta nederlanderazko azpitituluak jartzen dizkiete pelikulei, biak batera, bata bestearen azpian, eta ondo dabilen sistema dela aitortu beharra daukat, nahiz eta textu dezente agertu pantailan. Hala ere 3D pelikulen sorrerarekin eta horiek ikusteko erabili behar diren betaurrekoekin, ziur naiz laster (dagoeneko existitzen ez bada) betaurrekoak azpitituloak ikusteko eta hizkuntza erabakitzeko ere balioko dutela.

Eta zertara dator guzti hau? Duela gutxi Donibane Lohitzuneko zinema berrian egon naiz, eta zinez diotsuet Harry Potterren aztikeriak ez dutela magia berdina frantsesez.