“Berriro esan nahi dut, herria Gobernu delako, gaur egun posible dela esatea kobrea txiletar guztiona dela” esan zuen Salvador Allendek. Eta handik denbora gutxira hil zuten. 40 urte igaro dira hori gertatu zenetik eta orain pil-pilean dago Txilen ikasleen borroka. Haien udazkenetik jo ta su ari dira mobilizazioak garatzen, hezkuntza publiko eta herritarraren alde egiten, demokratizazioa eskatzen eta diru publikoa hezkuntzan inberti dadila eskatzen. “Ez dago guzti horretarako dirurik” erantzuten du Gobernuak. “Nazionalizatu dezagun berriro kobrea” erantzuten dute hainbat ikaslek.
Izan ere, dirua egon badago. Baina kanpoko enpresek, lapurtzen diete, guri saldu ahal izateko. Lapurtzen uzten ez dietenean berehala montatzen diete inbasio, estatu-kolpe edo errebelio zibil bat. Txilen gertatu zen, Iraken gertatu zen eta Libian gertatzen ari da.
Ikasleek Txile hartu dute, aspaldi gogoratzen ez ziren protestak antolatuz. Hezkuntzaren hiru laurden pribatizaturik dauden herrialde batean normala da momenturen batean hezkuntza publiko, laiko eta doakoa eskatzea. Neoliberalak urduri daude, ezin dutelako mugimendu hau ondo kontrolatu. Instituto gehiago eta hobeak eskatzen dituzte, ikasi nahi dutela diote, hezkuntza herritarra izan behar duela aldarrikatzen dute.
Etxetik gertuago Antsoaindik pasa gaitezke. Bertan instituto bat eskatzen da, euskalduna eta herriarentzat. Kalitateko hezkuntza nahi dute, eta horregatik antolatzen dute flash mob bat gaur8. “Gu gara herria, euskal ikastetxe herrikoia” leloa duen triki-lanbada ere egin dute Interneten. Hezkuntza, hemisferio guztietan mugimenduan!
Oraindik txikia nintzela,10 urte oraindik bete gabeak, bakarra nintzen eskolan erlijio klasera joaten ez zena. Ordu horiek gauza interesgarriak irakurtzen pasatzen nituen, eta ez Biblian agertzen diren txorradak. Gogoan dut ere irakasle batekin egunero, goizeko lehen orduan, “Agur Maria” eta “Gure Aita” errezatzen zela. Ni nintzen bakarra ez nintzena altxatzen. Katekesira joaten ziren ikaskideak, eta batzuentzat errespetu falta zen ni ez altxatzea euren sektarekin bat ez egiteko.
Eskola gehienetan, publiko, ikastola zein pribatuetan erlijioa ikasten da. Ordu batzuk dira, bai, baina zerbait erabilgarrian inbertituko balira herri kultoagoa genuke, eta ez egun hauetan JMJrekin Madrilen eta beste hainbat puntutan ikusten dugun masa otzandua.
Richard Dawkinsek esaten zuen Jerusalemeko ume baten argazkia prentsan ikusi zuenean, azpian irakur zitekeela: “ume judu, kristau eta musulmana elkarrekin”. Berarentzat hori “ume marxista-leninista, monetarista eta neoliberala” jartzea bezala zela zioen. Ados naiz. Umeak garela ematen diguten gurasoek (amak, normalean) erlijioa. Umeak garela txertatzen digute eskolan zer sinistu eta zer ez. Badira erlijioaren tiraniatik askatzen direnak. Baina badira batzuk intolerantzia erlijiosoan erori, faxistak bilakatu eta ateoak garenak iraintzen jarraitzen dutenak.
Jainkorik behar ez dugun askok auzolotsa sentitu dugu egunotan Madrilen ikusitakoarekin. Baina, gutxienez, batzuek begiak irekitzeko balio izan du. Aita Santuak eta poliziak ostiak ekarri dituzte Madrilera. Ez dakit fidel berririk erakarri duten, baina ziur naiz asko aldentzea lortu dutela. Ondo JMJ!
“Gure gazteek Egiptokoek duten kultura izan beharko lukete, mundua aldatu ahal izateko”. Hori esan omen zuen Barack Obamak urtarrilaren bukaeran. Aldi berean AEBtako kultura eskasa eta bere ereduaren ahulezian sakonduz. Mobinil mugikor enpresaren iragarki erraldoi batean agertzen da esaldia, Kairoko aireportuaren sarreran.
Aurreko astean Tahrir plazan egon nintzen, Egipton gertatzen ari denaren eta, oro har, arabiar herrialdeetan gertatu denaren ikurretako bat. Milioi bat pertsona itxoiten zituzten gau hartan eta 20.000 edo egongo ziren. Libiako errebeldeen bandera monarkikoa salgai zuten postuak ikusi genituen, baita Tunisiako, Egiptoko edo Jordaniako bandera zutenak ere. Postal saltzaileek munduko lider karismatikoen argazkiak saltzen zituzten: Mandela, Che Guevara, Osama Bin Laden, Saddam Hussein, Nasser edo Hitlerrenak kasu.
Kairo Islamiko izeneko auzoan 3.500.000 pertsona inguru bizi direla kalkulatzen da.Horietatik 2,5 milioik ez dakite irakurtzen ez idazten. Horiek dira kultura handi hori zuen iraultzaren parte garrantzitsua, noski. Iraultzera deitzen duen Mobinil enpresaren jabea kopto aberatsa da, hurrengo hauteskundetako presidente hautagaietako bat. Hori da bere klientelako parte bat, baita bere hautatzaile kopuru handia ere.
Norbaitek 60ko hamarkadako iraultzen erromantizismoa espero bazuen Egipton, berak bilatu beharko du. Parametroak aldatu dira, kultura politikoa aldatu da. Orain Freedom eta Facebook hitzetako “F”ak batzen dituzten kamisetak saltzea da askatasuna. Eta Libian? Aurrekoan idatzi nuen Gadafiren defentsarekin jarraitzen dut, noski.
Ekaina bukatzen ari zela UPVko errektore izandako Iñako Perezek blog berri bat ireki zuela aipatu zuen sarean. Blog kolektiboa, berez, baina berak aurkeztua. Blog horren helburua “Zientzia eta askatasuna” kontzeptuak batzea zen. Bitxia iruditu zitzaidan lehenengo artikuluan nazismoa eta komunismoa maila berean kritikatzea bertan egindako ikerketa zientifikoa “ez zela askea” esanez. Kritikak jaso ditu eta azkenean bere postura berregokitu beharko duela ere aipatu zuen Twitterren.
Kapitalista sutsuen pentsamoldeetako bat da, hala ere, euren pentsamendua askatasun osoarekin lotzea. Eta horrela pentsatzen dute zientzia bakarrik izan daitekeela askea ekonomia liberalaren barruan. Fikzioa da hori, zientzia fikzioa.
Aste honen hasieran Radio3 entzuten ari nintzela “Zientzia vs. Zientzia Fikzioa” ikasgaia ematen duen irakasle baten berri izan nuen. Pare bat liburu idatzi ditu (“La guerra de dos mundos” eta “Einstein vs. Predator”) eta bere ikasgaia arrakasta izugarria da. Kazetariak galdetzen zion ea bere ikasgaiak zer nolako eskaria zuen, eta harritu ninduen erntzunak: oso ona, beterik dago, baina orain Bologna Prozesua dela eta kenduko dute. Antza horrelako ikasgaiak ezin dira sartu eredu neoliberal berrian. Irakaslearen kexa argia zen: ereduaren barruan sartzen ez denak ez du lekurik Bolognaren menpeko Unibertsitatean.
Perezek esaten zuen ez duela uste eredu neoliberalean ikerketa zientifikoa ekonomiaren menpe dagoenik. Hau kasu bat besterik ez da. Ez da kasu bakarra, noski. Zientzia eta ekonomia aldendurik daudela esatea fikzioa delako. Zientzia fikzioa.
Selektibitatean Kimikako azterketarekin gertatu denak ez du izenik. Baina ondoren ikusitako hainbat jarrerek badute hitz pare bat: azal gogorra.
Aurreko artikuluan esaten nuen bezala selektibitatea guztiz injustoa da. Selektibitatean guztia jokatzeak horrelako egoerak ekar ditzake. Hau da, azterketa bakar batean, nota bakar batean, eegun bakar batean… zure etorkizuna erabakitzea ez da oso ideia ona. Kimikarekin gertatu denak, baina, argi uzten ditu hainbat gauza:
Selektibitatea espainiar azterketa bat da. Eta espainol onak sortzeko erabiltzen da. Horregatik ere egiten da azterketa gazteleraz eta gero itzuli, edukiak Madrilek inposatzen dituelako. Ikusi nahi ez duenak ez dezala ikusi.
Bigarren apuntea da euskarazko azterketak ez dituela pasatzen pasa beharreko filtroak. Edo pasatzen dituenak ez direla egokiak. Gaztelerazkoak, ziurrenik, izango ditu bere filtro egokiak. Euskara bigarren mailako hizkuntza da UPVrentzat. Eta hala izaten jarraituko du Unibertsitate espainola den heinean.
Hirugarrena logikoena da. Unibertsitate espainol batean ikasle espainolak sortzeko behar dena errektore espainol bat da. Iñaki Goirizelaia haserratuko da (behin esan zidan) espainola dela esaten badiot. Haserra dadila. Espainiaren zerbitzari lehiala da eta galdu du bere “euskaltzaletasun” kutsu guztia. Espainaren interesak ikasleen eskubideen gainetik jarri ditu. Ingeniari gisa? Ba eskasa, ingeniariek soluzioak topatu behar dituztelako eta, kasu honetan, soluzioak baino arazoak baino ez dituelako sortu. Dimisioa ematea litzateke, orain, ingeniari gisa egin dezakeen onena.
Urtero artikulu berdina idazten dudanaren sentsazio hori dut. Beno, edo artikulu beraren aldaerak idazten ditudala. Urteak eman nituen, ikasle mugimenduan ari nintzela, selektibitatea eta baxoaren aurka idazten. Gero prentsan ere, edo Gaur8ko zutabe honetan, aritu naiz azterketa absurdo honen aurka. Batzuetan zin egiten diot neure buruari ez dudala gehiagotan egingo, baina gero komunikabideak ikusten ditut, telebistako erreportaia ikusten dut (urtero gidoi berdina duena, baina gazte ezberdinak agertzen diren hori) eta odola berotzen zait.
Normaltasunez ikusten dugu 3 eguneko froga batean “gazte guzti hauen etorkizuna idaztea” (EiTBk dio) eta normaltzat daukagu azterketa Blas de Oterorekin hastea (gutxienez Blas de Otero da, Cernuda, nire kasuan bezala). Izan ere, normala da unibertsitate espainoletan ikasteko literatura espainolak hartzea pisurik handiena.
Normala da ere, noski, EAEn egiten diren azterketatan (ez da hala suertatzen Nafarroan), euskara azterketa erridikulua izatea. Normala da, noski, bestela A ereduko inork ez zuen selektibitatea ondo egingo. Eta selektibitate ditxoso horretan etorkizuna idazten omen da (urte luzetan irakasle izandako batek esaten zidan herenegun: mundu guztiak izan nahi omen du funtzionario). Normala da, noski, eta oso pedagogikoa gainera, ikasleak zenbaki bakar batekin mailakatu, etiketatu eta horren araberako titulu posibleak esleitzea.
Normaltasuna, hiztegiko milaka hitzen artean hori da Aresek gehien maite duena. Eta ikasleei hori esaten diegu selektibitatean: izan zaitez normala, izan zaitez zenbaki bat.
Grazia egiten dit greba gehienetan irratian berdina entzuten dudanean: “ni ados nago greba eskubidearekin baina honela hirugarrengoak ari dira izorratzen”. Nire ustez argudio hau “ni ez naiz xenofoboa baina ijitoak” edo “nik lagun homosexual asko ditut” esaten dutenen antzekoak dira. Argi dago, edozein grebatan, zerbitzu horren erabiltzailea ere izorratzen dela. Are eta gehiago, enpresariak berak ez du diru gehiegirik galtzen, langileei euren soldatatik kenduko dietelako. Hirugarrengoek egiten duten presioa da, beraz, grebaren arrakastaren parte garrantzitsua.
Nik ez nuen inoiz jangelarik izan eskolan. Badirudi orain nahiko orokorra dela, etxetik kanpo jate hori. Eta gobernu neoliberalak ditugunez enpresa baten esku uzten da haur eta gazte guztiek elikadura. Horrela Niloko perka, ez-dakit-nongo tomateak eta langileen eskubideak jaten dituzte haurrek. Horiek ere gurpil berean daudelako: kanpoko produktuak erosi, era industrial batean egin eta neoliberalismoaren eredu enpresarialarekin eskolan eman. Kritikatzea hainbeste gustatzen zaigun McDonalds horren antza hartu dute eskola jangelek.
Larrabetzuko eskolan eredu ezberdina darabilte (ikus larrabetzukoeskola.org informazio gehiagorako) eta galdera egokiak egiten dituzte egoera honen aurrean: “Zenbat demontre irabazten dute catering enpresa hauek erabiltzen duten elikagaien kalitatea ikusita? Noren esku daude enpresa hauek administrazioak eskua sartu nahi ez izateko? Zergatik ez du onartzen ikastetxeen autonomia? Irabaziak ez dira nahikoak langileen eskubideak bermatzeko?”
Onartzen dut, bai, ez didazu gogoratu behar. Badakit hasiera batean artikulu hauetan hezkuntza gaiei buruz hitz egin behar nuela. Baina onartuko didazu azken aste hauetan bizi garen egoeran gutxi direla gai honi buruz suertatzen diren berriak. Egon dira ikasle mobilizazio batzuk Iruñean; gaur bertan, Baionan, manifestazio garrantzitsua egingo da… baina honen inguruan informazio eskasa dut. Horregatik azken aldi honetan gai orokorragoei heltzen nabil.
Ez nuen egin nahi, baina entzuten ari diren guztiek iritzi artikulua idaztea merezi zuela pentsatu dut berriro ere. Eta non hobe Gaur8ko leihoa baino, bi artikulu ezberdin idatzi beharrean.
Izan ere, demokratok, demokraziaren alde borrokatzen dugunok eta herriaren hitza bide ezberdinetatik defendatzen jardun duen orok argi ikusi beharko luke, puntu honetara helduta, kolore ezberdinetako faxista, putre eta vichyek darabiltena. Barruraino sartu digute ideia: orain milaka herritar kutsatuak gara. Eta Vichyk gomendioa ematen digu Sabin Etxeatik: jar ezazue zuen judu, komunista, homosexual edo ijitoen identifikagarria paparrean. Utzi ezazue argi zuek kutsatu nazkagarriak zaretela, heriotza zibilera kondenatutako horiek.
Faxismoa ez da iritsi puntu gorenera, noski. Baina ikusten ari garenak argi erakusten digu demokratoi biolentoek ez diotela beldurrik bideari, helburuari baizik. Helburuak albo batera uztea ari dira eskatzen oraingoan, demokrata izateari uztea, biolentoek agintea har dezaten. Bitartean, Getariako printzesak bere kontrakotasuna agertuko du, baina ez daki zer gehiago egin daitekeen. En fin. Hurrengoan hezkuntza, zin dagit.
Aurreko batean esan nuen, Gaddafiri buruz ari nintzela (eta denborak arrazoiaren parte eman dit :)), orokorrean erasotuaren alde egiteko tendentzia izan ohi dudala. Horregatik aurreko egunean Nafarroako eskuin muturrak eginiko bideoa ikusi nuenan argi geratu zitzaidan noren alde egin behar zen oraingoan.
Bideoa sinplea zen. Emakume batek umemokoei zuzenduko balitz bezala (bere jarraitzaileei ari da, bide batez!) ETA jartzen duen pozoi botila batean Sortu pegatina jartzen zuen. “Edango al zenuke?” zen bere galdera. “Noski ezetz!” izan beharko da zure erantzuna. Ondoren EA jartzen zuen botila ekartzen zuen eta ETAren botilatik “pozoia” botatzen zion… “Edango zenuke orain?”. Eta noski, argi esaten dizu ezetz, ez zenukela egingo. Beno, ba ni gaurkoan pozoitzearen alde nago, ziur bainago emaitzako ur horrek ez dituela eurek saltzen diguten Fukushima-estiloko garapen-politikak bezainbeste pozoi.
Orain hilabete batzuk EHBEk egiten zuen eztabaidari buruz mintzatu nintzen txoko honetan. “Bildu eta bultza” deitzen zen. Nire argudioa sinplea zen: biltzea beti da ona, batez ere norabide berean bultzatzeko bada. Orain ere izan beharko luke: Nafarroako eskuma haserre badago, arrazoiren bat egongo da, ezta? Eta gaur bertan Madrilen manifestatuko diren 50 milioi pertsona horiek (gritoi bat, esango luke Fryk) ere zerbaitegatik egingo dute, ezta? “Ez Sortu, ez Bildu ezta esneak ere”, irakurtzen nion gazteleraz AVTko kide bati.
EHBEk erabilitako leloak ere balio du honetan: “Hik bultza gogor hortikan, ta bultza nik hemendikan”. Garrantzitsuena ez da urak dakarren pozoi kopurua, bultzadaren norabidea baizik.
“El aragones ye una luenga prou chicota!” esan zidan aurreko asteburuan Bartzelonan ezagutu nuen gazteak. Eta arrazoia zuen, aragoiera oso hizkuntza txikia da. Datu optimistenek dioten 30.000 hizkun dituela, baina aragoieraren alde egiten dutenek diotenez 10.000 ere oso datu positiboa litzateke. Horietako gehienak herri isolatuetan bizi dira, etxean baino ez dute egiten eta zaharrak dira. Guzti hori kontuan hartuz gero 300-500 inguru izango dira aragoieraz idatzi eta hitz egiteko gaitasuna dutenak.
Baina Nafarroa Oinezeko leloak zioen bezala, “Chicotz es gran”, eta gutxi batzuen artean sekulako lana egiten dabiltza teknologia berriak erabilita. Espainiar inperialismoak inposatzen duen “modernitatea” izan zen egoera horretara eraman zuena, baina orain modernitateak ere ekarri ahal dio bisibilitatea hobetzeko sistema bat.
Interneten hiztun kopuruko artikulu gehien duen Wikipedia eraiki dute, 25.000 artikulu gainditu dituen proiektua. Skype eta Moodle erabilita aragoierazko klaseak ematen dabiltza orain arte aukerarik egon ez den lekuetan. Eskolak ukatzen duen alfabetatzea sarean hedatzen dabiltza. Aragoieraren Akademiak baino azkarrago heltzen dio hitz eta termino berriak erabiltzeari. Eta hau guztia gutxi balitz, aragoieratik euskara, gaztelera, ingelera, katalanera eta alemanera hiztegiak eraikitzen dabiltza.
UNESCOren arabera Europako hizkuntzarik mehatxatuena da behinola Euskal Herriko herri zein bailara askotan hitz egiten zena. Interneti esker badakigu existitzen dela. Eta hortik eskoletan normalizazioa eskatzera pauso gutxi daude, ezta?
