Aste hauetan sekulako eztabaida sortu da Celaá, Ares eta euren agindupean dagoen Patxik zuloak eraiki nahi dituztelako eskoletan, biktimekiko “enpatia” sortzeko (enpatia ez da zure izebarekin partida bat berdintzea, hitzokei?). Gehiengoa ordezkatzen duten alderdiek argi adierazi dute hori ez dela bidea, ez dela pedagogikoa eta doktrinatze hutsa dela.
Larria da, bai. Batez ere ez duelako inongo helburu pedagogikorik. Doktrina eta beldurra baino ez dute sartu nahi. Baina ez dute lortuko. 13 urte izan ditut (adin hori pasa duten guztiek bezala, noski) eta badakit adin horrekin txisteak egingo genituzkeela zulo batean sartzerakoan. Eta hori ez da enpatia sortzea, noski. Larria da, noski, baina ez da egingo duten gauzarik larriena.
Badirudi ahaztu zaigula bai Nafarroako Gobernuak zein EAEko kolpistek euskararekin amaitzeko eredu berriak proposatu dituztela, TIL eta Eredu Hirueleduna urrenez-urren. Oñati, Ondarroa edo Leitzan zaila izan daiteke euskararekin amaitzea, egia da. Baina Portugalete, Irun edo Atarrabian oso erraza da emandako pausoak bertan-behera uztea. Izan ere, nola da posible orain D eredu batekin lortzea zaila egiten dena etorkizunean B ereduarekin lortzea? Celaák eta Catalánek badakite, noski, horretan tematuta daude.
Eskolak Euskaldundu Herri Ekimenak kanpaina bat abiatuko du hurrengo asteotan, egoera honen inguruan informatzeko asmoz. Hitzaldi, kartel, eskuorri eta bestelakoak erabiliko ditu. Guztion ardura da egoera hau plazaratzea… zuloetan egon direnei gertatutakoa euskaraz ikastea nahi badugu, behintzat.
Aurrekoan ordenagailu aurrean lanean nenbilen eta atzetik etxean Antena 3 jarrita zegoen. Ez galdetu zergatik, neuk ere ez dakit. Momentu batean kasu egin nion telebistari eta Reality Show horietako bat zegoen, Gran Hermanoren antzekoa, baina barnetegi-eskola batean oinarrituta. Bertan hainbat ikaslek 1963ko ikasturteko hezkuntza eredua pairatzen zuten, diziplina, tratu txarrak, irainak eta pedagogia atzerakoia barne. Afaltzera joan nintzen eta ez nion berriro kasurik egin.
Baina telebista zegoen lekura bueltatuta eskolan erasoak jasotzen dituzten irakasleen eta ikasleen inguruan. Argi zegoen erakutsi nahi zutena: egoera horri aurre egiteko modu bakarra 1963ko hezkuntza eredura itzultzea da.
Badirudi gaur egungo egoeraren erantzulea eskola bera dela. Irakasleek ezin dituztenez ikasleak kolpatu jendartea biolentoa da. Ekuazio sinplea, sinpleegia. Pentsatu al dute mezu hori ematen duten sentsazionalistek (edo again arduragabeek) eurek ere errua badutela? Pentsatu al dute zein den ematen den publizitate eredua? Eta pentsatu al dute futbola eta kotxe lasterketek lekua hartu diotela kulturari? Eta pentsatu al dute zein den ematen duten eredua, non intelektualak alde batera uzten diren eta erreferentzia moralak Belen Esteban edo Dinio diren? Eta ez al dute pentsatu hezkuntza sistemak duen arazo handiagoa dela irakasten diren balore batzuk? Ez dakit zenbat denbora gehiago pasa dudan ikasten kapitalismoaren onurak zeintzuk diren beste ereduenak baino.
Nostalgikoak horrelakoak dira. Eurentzat eredu autoritarioak dira hoberenak. Bitartean abestiekin ikasi: Gerona, Tarragona, Lérida…
Jaten dugunetik ikasten dugula ez du inork dudatan jartzen. Eta jaten dugunak osasunaz gain pentsatzeko moduan eragiten duela ere nahiko gauza argia da. Horregatik bereziki kezkagarria egiten zaizkit administrazio publikoek jantokien kontuarekin hartutako erabakiak.
Euskal Autonomia Erkidegoko ikastetxe publiko gehienetan Auzolagun izeneko enpresa bat kontratatu dute. Badira erabakiari aurre egin dieten ikastetxeak, baina orokorrean gutxi batzuk kezkatu dira erabaki horrek dituen ondorio pedagogikoen inguruan: janaria kanpotik ekartzen da, ez da bultzatzen herriko produktuen merkatua eta sukaldariaren figura (askorentzat hezigarria izan dena) desagertarazten dute. Cateringa, zerbitzuen esternalizazioa eta janaria “hornonbaitetik” datorrenaren sentsazioa baino ez dute irakasten.
Ni egunero nihoan eskolatik etxera bazkaltzera. Ez zen erabaki formal bat bakarrik, eskolan ez baitzegoen jantokirik. Beraz ezin dut jakin zein den sukaldari horiek, askotan bigarren ama gisa har zitezkeenak, nire generazioari eman dizkioten baloreak zeintzuk diren. Baina badakit jaten duguna ikasgai bat dela: nork sortu ditu produktuak? Egokiak al dira produktu horiek? Zenbat elikatzen dute? Nora doaz kontsumitzen ez ditugun baserritarren produktuak? Zein kalte eta onura ditu janari izoztuak?
Auzolagun aukeratu izanak ondorio pedagogiko larriak dituela uste dut, dituen osasun ondorioez gain. Eta ez da bakarrik gurasoen elkarteen gai bat honi aurre egitea: herri mugimenduek, baserritarrek, nutrizionistek, iraksaleek… euren iritzia plazaratu beharko dute. Subirautza behar dugu, bai. Baita elikagaietan ere.
Asko dugu ikasteko Monty Phyton talde bikainaz, eta asko du ikasteko Isabel Celaák ere. Ikaragarria da Brianen Bizitza filman erromatarrek zer eman ote dieten eztabaidatzen duteneko eskena hori. Eta asko dugu ikasteko bukaeran baten esaten duelako (eta barkatu, baina gazteleraz ikusi dut):
-Bueno, pero aparte del alcantarillado, la sanidad, la enseñanza, el vino, el orden público, la irrigación, las carreteras y los baños públicos, ¿qué han hecho los romanos por nosotros?
-Nos han dado la paz
-¿La paz? ¡Que te folle un pez!
Ba hori, agian Espainiak eta Frantziak gauza asko eman dizkigutela, baina bakea inondik ere ez. Eta hori da orain Isabel Celaá, hezkuntza sailburu berriak, “terrorismoaren biktimak” eskoletara eraman nahi dituela dionean egin nahi omen duena: bakea hizpide izan dezatela. Hau da, bakea ekarri ez duten guardia zibil, torturatzaile edo faxistek ere ikastaroak emango dituzte bakearen inguruan. Onak eta txarrak zeintzuk diren irakatsi nahi dute oraingoan. Preso baten seme-alabei (edo bestelako ahaideren bati) esango diote bere aita/ama/anaia gaiztoa dela eta aldiz bere moral espainairra gorena dela. Berdin dio Meliton Manzanas edo Carrero Blancoz hitz egiten bagaude ere. Lotsagabeak! (Beste irainik ez dudalako hemen botako!)
Hala ere, esperientzia gisa nik uste interesgarria dela. Hedatzekoa. Eramango nituzke ere preso politikoen senideak, eurek pairatzen duten egoera azaltzera. Eramango nuke gazte errepresaliaturen bat, adibidez Iruñeko zerrenda beltzekoak, gazte antolakuntzaren onuren inguruan hitz egitera. Eramango nituzke eskoletara ERE bat jasan duten langileak, kapitalismoaren aurka jardutera. Eta eramango nituzke euren bikotekideen biktimak diren emakumeak matxismo eta patriarkatuaren inguruan hitz egitera. Eramango nuke euren hezkuntza sistemaren biktimaren bat, eskola horrek suposatzen duena esatera. Eta klasean utziko nuke sartzen Soziedad Alkoholika edo Negu Gorriak, zentsuraren inguruan hitz egitera. Euskal Jaikoak gonbidatuko nituzke okupazioaren kriminalizazioak hitz egitera. Esango nieke ere Ibilaldiko karga jasan zutenei ikastolaz ikastola joan zitezen ertzaintzaren jarrera zein den argi eta garbi uztera. Inmigranteak eramango nituzke ilegaltzat duen estatu sala dezaten. Eta haurdun geratu den gazte bat, elizaren aurka egiteko. Eta horrela curriculuma biolentzia guztien biktimek egingo dute.
Bakeaz ari dira… joan daitezlea popatik hartzera (eta gainera ez dezatela gozatu).
Atzo hitzaldia eman nuen Donostiako Koldo Mitxelenan “Sanchez Mazas Katedra”k antolatu duen “Software Librea Euskal Herrian” zikloaren barruan. Bertan esandakoa hemen jarri nahi nuen, norbaitek kuriositatea balu ikus dezan.
Hitzaldian kontu ezberdinak atera ziren, eta hiru hizlariok (UPVko irakasle bat, Librezaleko kide bat eta hirurok) eskolek software askearen barreiatzean duten garrantzia azpimarratu genuen. Gaur goizean ere Radio Euskadin elkarrizketatxoa egin digute Iratxe Esnaola eta bioi eta biok berriro atera dugu gaia.
Nire ustez bi aukera daude egoera honen aurrean:
1- Jakintza Ikastolak (edo batzuek jada hackintza moduan izendatzen dutena) darabilen politika. Software askearen erabilerak euskarazko irakaskuntza osoa bermatzen du. Hau da eskoletan euskaraz jardun arren informatika orduak gazteleraz izaten dira. Hemen ordea dena euskaraz dute, eta librea da. Eurek euren beharretara egokitu dezakete. Haur eta gaztetxoek ez dituzte ordenagailuak -gailu gisa ikusten, baizik eta erabili dezaketen tresna gisa.
2- Hainbat institutotan gertatzen dena (atzo Debakoa izan zen, baina badira bestelakoak). Informatika orduak inongo kontrolik gabe landu eta Wikipedia bandalizatzera sartzen dira. Atzo goizean 20 bat artikulu izorratu edo irainez bete zituzten. Horrek lan handia ematen digu wikipedian gure denbora librea pasatzen dugunoi. Hau da, ikastetxe hauek (Debakoa aipatu dut askotan egiten dutelako, baina badira beste asko) egiten dutena euskaraz dagoen hezkuntza euskarri bat erasotzea da, ordenagailua txateatzeko eta fotologa ikusteko denborapasa bat delako… ez delako tresnaren kulturan hezten.
Bada garaia gauzak serio hartzeko eta informatika eta tresna berriei erreparatzeko. Ikastetxeek milaka euro aurreztu ahal dituzte software jabeduna ez erosiz. Eta aldi berean euskarazko hezkuntza ematen dute. Eta aldi berean kontzientzia bat sortzen dute ordenagailuek dituzten erabileren inguruan.
Ez dut gogoratzen noiz izan zen, baina hezkidetzaren inguruko eztabaida horietako batean azkar agertu zen ezberdintzearen zergaitia. Badirudi txikitatik ohitu gaituztenez neskak eta mutilak ezberdintzera, leku ezberdinetan pixa eta kaka egin, leku ezberdinetan jolastu eta leku ezberdinetan dutxatu soinketa egin ondoren izkutatzeko zerbait dugula. Nire ustetan txikitatik komun eta dutxa mistoak bultzatuz gero desberdintasun hori leuntzen joango litzateke.
Topagune edo Eskola Ibiltaria bezalako ekimenetan urteak dira dutxa mistoak bultzatzen direla. Lehenengo aldian askotan biolentoa izaten da, ez zaudelako horrelako gauzetara ohituta. Baina nire ustez ariketa polit bat da, pertsona guztiak biluzik berdinak garela konturatzen zarelako: hau da, guztiok ditugula gure berezitasunak. Baina hori 18 urterekin deskubritzea (adibidez) edo 6 urterekin, ba oso ezberdina da.
Kataluniko eskola batean ideia berdina izan dute ikasturte honetan. Umeak 11 urterarte (hau da, neskak aztoratzen hasi arte) Soin Hezkuntza egin ondoren elkarrekin dutxatzea zen ideia, horrela euren gorputzak ezagutu eta dituzten ezberdintasunak modu naturalean ikasi eta onartzeko. Baina ez! Guraso batzuen iritziz hau ideia oso arraroa da eta euren buruari galdetzen diote: “zergatik ikasi beharko ote du nire haurrak bere gorputza nolako den, nik ez badut nahi?”. Hori, hori!
Navarra is different. Atzo Guardia Zibilak 125 ikasle gonbidatu zituen bere instalazioak ikustera eta baita ere sari bat eman Corellako Laura Catalan ikasleari, poliziaren inguruan egindako marrazki bat dela eta.
Honaino gaurko eguna bezain iraingarria.
Baina harrigarriena ez da hau, harrigarriena umeei armak erabiltzen utzi zitzaiela da. Atzo gauean Teleberria ikusten nenguen eta zur eta lur geratu nintzen umeak rifleekin ikustean. Gainera, eta egoerak behar duelako edo, hainbat ume “disturbioen” aurkako jantziekin hornitu eta euren artean borrekin jotzen jarri zituzten…
Ez dakit zer den Educacion para la Ciudadania egiteko kritikarik handiena, baina umeei armak erabiltzen uztea antza ideia ona da ikasgai hori kritikatzen dutenentzat ere. Guardia Civila izateko hezkuntza (egun batean ikasten da, ez da oso zaila sartzea) espainiar curriculumean ere omen dago.
Oporretan nago eta horregatik gaurkotasunarekin zuzenean loturik ez dagoen ideia baten inguruan hitz egin nahi dut. Hilabete baten buruan ikasturte berria hasiko da eta guraso asko jada urduri egongo dira testu-liburuak erosi behar direla eta. Ez da gutxiagorako, urtero ehunka euro xahutzen dira luxuzko gai honetan, behar-beharrezkoa ez den material bat erosi eta horrekin editorialak aberastuz.
Euskal Curriculuma bururaino eramateko aukerak dauden honetan kezkagarria da ikustea curriculuma ez dutela berez administrazioek erabakitzen, editorialek baizik. Eurak dira azkenean irakasleari esaten diotena zer, nola eta noiz irakatsi… eta irakasle askok amen!
Blogean aurrekoan aurkezten nuen “Ekologistak Martxan” elkarteak egindako ikerketa eta zinez merezi duela irakurtzeko behar den denbora. Ideia argi pila bat ematen dizkigu kapitalismoak erabiltzen duen dotrinatze mota honen inguruan. Euskal Herriak Bere Eskolak orain dela pare bat urte argitara eman zuen “Bizitza ez da testu liburu bat” testua. Hau ere lotura batekin dago blogean, norbaitek irakurri nahiaz gero.
Nik proposamen xume bat egingo dut gaurkoan, kontutan izanda atzerrian nagoela eta beraz liburugintzakoek ezin dizkidatela euren matoiak bidali: ez ditzagun erosi, erabil dezagun “La Razon”en kontzientzia eragozpen metodoak eta uko egin dezagun dotrina kapitalista gure ikasgeletan jasotzeari. Ez dezagun kontsumismoa eta zuhaitzen mozketa areagotu. Babes ditzagun gure seme-alabak (nik ez ditut, beraz zuenak babesteko prest nago) testu-liburuengandik. Bultza dezagun pedagogia berri bat. Euskal Herria munduko herririk kultuena bilakatu nahi badugu… kanpora ditzagun gure ikastetxeetatik!
Aurreko artikulu batean esaten genuen (Edurne Larrañagarekin batera idatzitako horretan) salbuespen bakarra zegoela udako ikastaroak zirela eta: UEUkoak. Beste guztiak kapitalismoan, espainiar edo frantziar izaeran eta gure herriaren ukapenean oinarritzen zirela defendatzen genuen, hainbat datu eskainiz.
Gaurkoan barkamena eskatu behar dut, pare bat kritika jaso nituelako. Bada beste ikastaro bat pedagogia aurrerakoian, Euskal Herriaren ezagutzan eta autogestioan oinarritzen direnak: Ikasle Abertzaleaken Eskola Ibiltaria… jada pasa da, baina asko ikasi dugu bertan!
Testuliburuaren jabe dena, irakaskuntzaren jabea ere izango da. Hala esan zuen Jules Ferryk (fr, es) eta hala hasten da Euskal Herriak Bere Eskolak egin zuen “Bizitza ez da testu liburu bat” dokumentua.
Eta gero gogoetarako ideia hau:
”
Euskal curriculuma gorpuzten ari garen honetan, beharrezkoa irizten diogu pedagogiaren eremuan ere gogoeta zabal bat egiteari. Hau da, curriculumean jada finkatzen ari gara, (…) zeintzuk diren, derrigorrezko hezkuntza bukatzean, Euskal Herriko ikastetxe batean ikasten ari den 16 urteko gazteak, gutxienez ezagutu behar dituen gertaera eta kontzeptuak, lortu behar dituen trebetasunak eta egiten jakin behar dituen prozedurak, nahiz bereganatu behar dituen baloreak eta jarrerak. Baina zer ikastea bezain besteko garrantzia du nola irakasten den. Izan ere, egindako hausnarketan argi azaltzen da ezen, testuliburuen gehiegizko erabilerak eragin kaltegarriak dituztela ikasleengan nahiz irakasleengan eta ondorioz hezkuntzaren dimentsio osoan.”
Orain jada berandu da artikulu oso bat idazten jartzeko, baina gai honekin harremanetan dagoen beste ikerketa bat ikusi dut eta beroturik hasierako erreflexio batzuk idazteko gogoekin nago.
Txostena Ekologistak Martxan elkarteak egin zuen iaz eta Testu Liburu ezberdinetan dagoen Curriculum izkutuaren parte baten inguruan aritzen dira, ekologismoari eta garapenari dagokiona, hain zuzen ere. Txosten osoa luzeegia da, (laburtuak 185 orrialde ditu!), eta nahi duenak http://www.ecologistasenaccion.org/IMG/pdf/Informe_curriculum.pdf helbidean eskura dezake. Euren ikuspuntuak e zdu bermatu baino egiten bizitza ez da testu liburu bat dokumentuan argitaratutako hainbat datu. Harri bitxiz beteriko 185 orrialde dira, irakur ezazue!
