Mañeru Nafarroako herri txiki bat da, Garestik gertu eta, Huajolotoen abestiak dioen bezala, Ziraukitik gertu. Nafarroan bakarrik gerta daitezkeen malerus horietako bati esker Mañeru zonalde ez-baskofonoan dago, bere mugakide den Gares zonalde mixtoan dagoen bitartean. Mañeruk eskola txiki bat du, barkatu… Mañeruk eskola txiki bat zuen. Eskola honek 6 ikasle zituen ikasturte honetan, baina erdiak Garesera joatea erabaki dute. Garesko eskolak jantokia du eta bertan Haur eta Lehen hezkuntza ikas daiteke.
Ziraukik, Mañeruk bezala, ardo gorri ona omen du. Hori esaten zuen abestiak. Ziraukik muga egiten du Mañerurekin eta, herri honek bezala, eskola txiki bat zuen. Iaz itxi zuten. Ikasleen gehiengoak nahiago zuen Garesera joatea ikastera. Barkatu… gurasoen gehiengoak nahiago zuen euren seme-alabek Garesen ikastea.
Zein izan daiteke portaera arraro hau emateko arrazoia? Zerk bultzatzen ditu Zirauki eta Mañeruko gurasoak euren seme-alabak beste herri batera ikastera bidaltzea? Jantokian egon zitekeen klabeetako bat… baina antza ez da hori.
Erantzuna badakizuelakoan nago. Ziraukik eta Mañeruk ezin dute eskolarik mantendu zonalde ez-baskofonoan daudelako eta, beraz, ez dutelako D eredua eskaintzeko aukerarik. Euren seme-alabek euskaraz bizitzeko gai izatea hautatzen duten gurasoek seme-alabak herritik kanpora bidali behar dituzte. Garesera Haur eta Lehen hezkuntza egitera. Lizarra edo Zizurrera Bigarren Hezkuntza egitera. Eskola txikiak ixten dituzte, herriak husten dira, zonifikazioa oraindik mantendu nahi duten agintari batzuk egoskor hutsak direlako. Navarre is different.
“Euskal Herrian euskaraz hitz egiterik ez bada, bota dezagun demokrazia zerri askara”. Hori zioen Oskorrik orain 30 urte plazarik plaza abesten zuen kantak. Orain, politikoki zuzenaren garai hauetan, badirudi Lizarran ezin dela hori abestu. Izan ere, gure demokrazia perfektu hau ezin omen da kritikatu.
Baina joan gaitezen abestiaren muinera: euskaraz hitz egiterik ez bada, hau da, debekua baldin badago, orduan ez dago demokrazia errealik. Beste modu batera azalduta: bertako hizkuntzan hitz egitea debekatzen denean faxismoaren beste aurpegi batekin aurkituko gara eta, antifaxista izatea, balore bat izan da orain gutxi arte. Eta argi dago Nafarroan euskaraz bizitzea ez dela erraza, are eta gehiago Lizarra edo oraindik hegoalderago dauden lekuetan. Horregatik atera ginen milaka euskaltzale kalera larunbatean.
Abestiak badu bigarren zati bat: “Euskal Herrian” aipatzen du. Eta horrek ere min egiten die Diario de Fachadako hainbat kunetazaleri. Ezin da Euskal Herria aipatu, eta hitz hori duten liburu guztiak eskoletatik kanpo egon behar dute. Fisikoki. Hori erabaki zuten aurtengo Liburuaren Eguna ospatzeko Nafarroako Parlamentuan. Eta erabakian argi utzi zuten: ez ziren bakarrik testu-liburuak: material pedagogikoa, mapak, bideoak eta bestelako guztiak ezabatzeko prest zeuden, eta men egiten ez zienak zigorra (administratibo zein ekonomikoa) jasoko zuen.
Madarikaturiko abestiak itzuli dira (noizbait joan balira…) eta, nork esango, Oskorriri tokatu zaio oraingoan. Bada! “Euskal Herrian euskaraz” abesterik ez bada… bota dezagun demokrazia zerri askara!
ZuZeurentzat idatzitako testua.
Apirilak 23, Liburuaren Eguna. Asko dira gaur entzundako liburu-gomendioak, irakurtzeko zaletasuna bultzatzeko mezuak eta entzundako berriak. Bada, ordea, ospakizuna modu xelebrean egin dutenak: Nafarroako Parlamentuak “Euskal Herria” kontzeptua duten testu-liburuak debekatzea eskatu du.
1981a zen. Bilbon Joseba Garaizar izeneko idazle batek “Enperadore Eroa” ipuina idatzi eta “Bilbo Hiria Saria” irabazi zuen. Argiak aipatzen zuenez: Joseba Garaizarren Enperadore Eroa ipuinak ez du biraorik, txorigorririk, ahokada iraingarririk. Sano narrazio fina da Ching-Fu pintatzailearen alabaz maitemindu den Hung-Wu enperadorearen istorioa. Xarma berezia du, hitzen aukeraketatik hasita. Izan ere, ipuin polita da maiteminez burua galdutako txinatar enperadorearena.
Baina Joseba ez zen Garaizar, Sarrionandia baizik. Eta hori ez zitzaion PNVri gustatu, noski, eta milaka liburu erre zituzten erraustegian. Antza ipuin horrekin zetorren beste ipuin bat zen arazoa, bertan erabiltzen ziren hitzak. Baina eguna gogoratzen dutenek argi esaten dute: Sarri zen arazoa. Eta arazo horri erantzuteko Bilboko liburu-saltzaileek “Cuentos Incombustibles” argitaratu zuten, Sarriren ipuina barne.
29 urte igaro dira hori gertatu zenetik. Zentsura oraindik badela argi dago, galde diezaiotela Fermin Muguruza edo Soziedad Alkoholikari, bestela. Baina atzokoan Nafarroako Parlamentuak hartutako erabakia bezain larriak gutxi izan dira gertaturikoak.
Euskal Herriak Bere Eskolak salatu duenez Parlamentuan CDN, UPN, PSN eta IUNk “Euskal Herria” kontzeptu gisa aipatzen duten edozer debekatzeko pausoa eman dute:
Hasieran “Euskal Herria” aipatzen zuten liburuak doakotasunetik kanpo gera zitezela adostu zuten. Euskal Herria aipatzen bazuten, ezin zen beste liburuak bezala erabili. Baina 31 ikastetxek liburu horiek erabiltzen jarraituko dutela ikusi dutenez orain debeku osoari eman diote bidea, hasieratik argi zegoena inoiz baino argiago utzi: zentsura, Euskal Herriaren aurkako erasoak eta euskara eta euskal kulturarekin harremana duen ororen deuseztea.
Eta bitxia CDNk emaniko argudioa:
“Desde CDN esperamos que el Gobierno de Navarra, que ha secundado la propuesta, modifique la orden foral que emitió Catalán a fin de que estos libros no puedan utilizarse en ningún centro de la comunidad. Ahora exigiremos que se cumpla está decisión”
Nafarroan oso ondo dakite ospatzen Liburuaren Eguna!
Badira gaiak egunero prentsan agertzen direnak, eta horrela lortzen dute garrantzi berezia izatea. Adibidez: krisi ekonomikoa, Athleticen partiden emaitzak, A Gripearen ondorioak… Badira beste batzuk, ordea, ez dutenak garrantzi berdina izaten, nolabait ez zaizkigu hain garrantzitsu iruditzen.
Gai horietako bat gure seme-alabek (nireak ez, ez ditudalako, baina ulertzen delakoan nago) zer ikasten duten da. Nafarroa Garaian Euskal Herria terminoa kendu nahi dute ikastetxeetatik eta horretarako argitaletxeen zerrenda beltza ere osatu dute. Eurek garrantzia ematen diote gaiari, badakitelako hezigunetan ikasten dela etorkizunean izan/jakin/egin behar duguna. Eta zenbat dira horren inguruan kexa agertu duten gurasoak? Tamalez gutxi.
Berdina egin dute orain Zonalde Mixtoaren hedapen txikiarekin. Eurek garrantzia eman diote, hainbesterako izan da ezen Gobernu aldaketa bat ere suertatu den aitzakitzat abstentzio bat hartuta. Eta benetako arrazoiak horiek ez badira ere orain Perez-Nievasen ordez Alberto Catalán alderdiko pisua jarri dute. Eurek garrantzia eman diote, bada.
Aurrekoan liburu baimenduetako bat ikusi nuen. Espainiako mapa eta gertakari ugariren tartean baziren hainbat Euskal Herriko mapa. Lopezen logika absurdoa jarraiki liburu horietan Zuberoaren mugak ondo zehazten ziren, biata Eskiula exklabe moduan agertarazi… baina Trebiñu txurian agertzen zen. Ilogikoa? Ez, eurek garrantzia ematen diotelako baino ez da.
Askok, bitartean, eskoletan txertoak nola banatuko diren eztabaidatzen dute. Eurek garrantzia ematen diote, eman diezaiogun geuk ere.
Gaur erreflexio eguna da baskongauentzat eta horregatik ez dut hitz egingo ez Tontxuk eginikoaz ez eta Basagoitik terrorismoa eta hezkuntza ereduak gai nagusiak direla esan izanaz. Ez. Gaurkoan Nafarroari buruz idatziko dut eta bertan azken asteotan gertatutakoaren inguruan.
Azter dezagun errealitatea: Perez-Nievasek (CDN) proposamen bat egin du D ereduan euskara orduak kendu eta ingelera jartzeko, hau da, TIL eredua ezartzeko. Bere Gobernuan UPNko kideak daude eta ziurrenik baita PPko militanteak ere. Eta gobernuan dago PSNri esker. Beraz hiru alderdi horiek zuzenean edo zeharka erabaki dute D ereduarekin amaitu eta euskaraz ikasteko eskubidea Nafarroatik desagertaraztea.
Eta zer egiten du NaBaik (PNV-EA-Aralar-Batzarre) horren aurrean? Ba momentuz ezer gutxi! Hori bai, begi onez ikusi zuten Euskarabidea (hasiera batean Vascuencearen Instituto Navarroa) sortzea, baita Azanza horko presidente izatea. Antza euskararekiko konpromiso handia zuen. Ikusi dugu bada zertarako balio izan duen institutu horrek! UPN-CDNri aurpegia garbitzeko baino ez! Eta Azanzak honen aurrean bi aukera ditu: ados dagoela esatea edo, bestela, dimisioa aurkeztea. Eta euskaltzale direla dioten parlamentario horiek ere Euskarabidea iruzurraren aurkako neurriak hartu beharko lituzkete.
Gaur erreflexio eguna dute batzuek. Eta gertakari hauek ere erreflexioan lagundu beharko lukete. Alderdi horietako bat bozkatu zuenak ikus dezala zer egin duten bere botoarekin. Eta aurka dagoenak hurrengo ostiralean, martxoaren 6an, Iruñean egongo den manifestaldian du aukera Perez-Nievas eta Azanzari bere iritzia emateko.
Ez nintzen Nafarroa Oinezera joan zen igandean: ez naiz txeke txuriak ematearen aldekoa. Jaso ikastolak antolatu zuen aurteko Oinezaren edizioa, eta ez dakit zeintzuk izango ziren zituzten premia handiak, baina ziur nago badirela bai Euskal Herriko ikastolen artean premiazkoagoak diren beharrak dituztenak baita Iruñeako eskola publiko gehienen artean ere Jasok baino egoera ekonomiko txarragoa dutela. Ikastolek behar ekonomikoak ez dituztela ez dut ukatuko, ez da Jasoren kasua, hala ere.
Eta eskerrak joan ez nintzela: Jaso ikastolak herri mugimenduaren aldarriak eta kartelak kendu zituzten, euren aliatua izan beharko litzatekeen AEKrenak barne. Jaso ikastola zentsura politikoa erabiltzen saiatu zen Hesianen kontzertuan. Eta Jaso ikastolak euskaltzaleon etsai politikoa eta euskarak pairatzen duen egoeraren erantzulea den Perez-Nievas gonbidatu zuen bere aurpegia garbi zezan.
Ez dut uste bertara joaten direnek euren dirua Jaso ikastolak teilatua hobetzeko edo erlijioa emateko leku bat izan dezaten eman nahiko dutenik. Ikastolen jaietara joaten garenok (beste askotan joan bainaiz) Hezkuntza Sistema Nazionala aldarrikatzen dugu, hau da, ikastolen mugimenduaren jatorrian dagoena. P. M. jaunak hala uste ez badu ere. “Euskararen jai” handitzat saltzen diren horiek hezkuntza propio baten aldeko aldarria baino ez direlako. Tamalez gaur egun eraikinak hobetzea lehenesten da aldarrikapenen gainetik. Jasorentzat baino Hezkuntza Sistema bat eraikitzeko izan balitz, han egongo nintzateke! Jaia egitasmoak aurrera eramateko balitz, han egongo nintzateke! Baita euskararen alde izan balitz ere!
Urte berria hasi da eta aurrean zer dugun ikusteko garaia heldu da. Urte hasierako helburu horiek behin ahaztuta zer gertatuko denaren inguruko erreflexio ugari irakurtzeko aukera egoten da egunotan. Euskal Herrian badakigu zer dugun: iruzurrak eta inposaketak. Eta hauek jasan nahi ez dutenentzat, ostiak.
Urte honetan iruzur berriak ikusiko ditugu: Tontxu Camposek hizkuntza politika berritua aurkeztuko duela aurreikus daiteke. Vascuencearen Instituto Navarroak badu nork zuzendu: Xabier Azanza. Eta gainera curriculumaren kontuarekin bazterrak nahasten jarraituko dute. Ibarretxek erabakitze eskubidearen izenean beste 4 urte irauteko plana exekutatuko duen urte honetan (Ibarretxe Plana hori baino ez delako) eta PSOErekin antzerki berria prestatzen duten bitartean herritarroi gure beharren inguruan erabakitzea ukatzen digute. Iruzur berri horretan ez dago tokirik AHTaren inguruan hitz egiteko, noski, Bologna Prozesuaren inguruan ez dagoen bezala.
Eta iruzurrik egin ezin dutenean zuzenean inposaketara igaroko dira: legeak hemendik, dekretuak handik. Guztia “nik diodalako” eta gainera eskerrik asko esan beharko. Horrela ikusiko dugu Bolognaren kontura karrera batzuk nola desagertuko diren, Xabier Azanzak haur eskola euskaldunak non ezin diren ireki erabakiko du eta polizia unibertsitatetan sartuko da.
Azkenik hauen aurka aritu eta Euskal Herria eraiki nahi dugunontzat, Euskal Estatuan bizi nahi dugunonzat, ostiak baino ez. Baina guzti hauek bagabiltzalako dira. Curriculuma, euskaldunduko duen eskola, Euskal Unibertsitate bat eraikitzen gaudelako egiten dituzte holakoak. Horregatik 2008an… Gora Euskal Herria ostiatua!
Gaur (19) eta bihar (20) Bologna Prozesuaren aurka ekiteko bi egun oso berezi dira. Gaur UPNAn ikasle hauteskundeak daude eta bai IAk bai Eraldatuk prozesuaren aurkako erreferendum baten itxura eman diote. Hau da, Grupo Universitario eta Sadar bozkatzeak Bolognari hein batean bai esatea esan nahi du. IA edo Eraldaturi bozkatzeak Bolognari ez esan nahi du. Badirudi hau txorakeria bat dela, baina Unibertsitateetako errektoreek askotan horrela planteatzen dute: Bolognaren inguruan ez da ezer erabaki behar gehiengoak eurekin bat egiten duelako (ez dute ikusten gehiengoa ez direla katedradunak, baizik eta bozkaren balio handiena dutenak). Horregatik ezezkoa euren esparruan ematea garrantzitsua da.
Bigarrenik bihar Leioan dagoen Nazio Manifestaldia da. Espero dut milaka izatea bertan biltzen diren ikasleak. Baina benetan espero dudana (beno, hobe esanda, nahiko nukeena) milaka ikasle horien hitza kontuan hartzea litzateke. Perezek aurreko astean testu iraingarri bat egin zuen eta horri aurre egiteko modu bakarra gehiengo zabal bat irudikatzea da.
Navarra is different. Atzo Guardia Zibilak 125 ikasle gonbidatu zituen bere instalazioak ikustera eta baita ere sari bat eman Corellako Laura Catalan ikasleari, poliziaren inguruan egindako marrazki bat dela eta.
Honaino gaurko eguna bezain iraingarria.
Baina harrigarriena ez da hau, harrigarriena umeei armak erabiltzen utzi zitzaiela da. Atzo gauean Teleberria ikusten nenguen eta zur eta lur geratu nintzen umeak rifleekin ikustean. Gainera, eta egoerak behar duelako edo, hainbat ume “disturbioen” aurkako jantziekin hornitu eta euren artean borrekin jotzen jarri zituzten…
Ez dakit zer den Educacion para la Ciudadania egiteko kritikarik handiena, baina umeei armak erabiltzen uztea antza ideia ona da ikasgai hori kritikatzen dutenentzat ere. Guardia Civila izateko hezkuntza (egun batean ikasten da, ez da oso zaila sartzea) espainiar curriculumean ere omen dago.
Aurreko astean Asier Lauzurika eta biok artikulu bat idatzi genuen eta komunikabideetara bidali. Ziurrenez gertakari guztiak direla eta ez da prentsan agertu (edo ez dugu ikusi behintzat!). Hori dela eta hemen argitaratzen dut:
Prentsan komentatzen da Ikasle Abertzaleakeko kideak berriro ere UPVko irekiera ofizialetik bortizki kaleratu zituztenean Iñako Perezek (UPVko errektoreak) “harrigarria” esan zuela mikrofonoan. Guretzat harrigarria da ikustea Unibertsitateetako irekiera ofizialetan egiten diren ekitaldi ponpoxoak. Harrigarria da ikustea Perez bera Campos eta Ibarretxerekin batera esertzen dela, iruzurraren hirukotea eginez. Mahaian zeuden beste bien inguruan ez dugu ezer komentatuko, nahiz eta Goirizelaiak eta Esparzak artikulu banarako eman. Camposek EAErako Curriculumarekin egiten duen iruzurraz ere nahiko hitz egin da, beraz ez dugu hemen ere komentatuko. Harrigarria da ikustea NUPeko irekiera ofizialean edukien inguruan hitz egin beharrean etiketaz jantzita joatea eskatzen zela. Harrigarria da ikustea Deustuan momentuko erregerik erreenaren semea gonbidatu zutela.
UPV ez da Euskal Herriko Unibertsitatea
UPVn egoera harrigarria dela diogu Ibarretxek bere hiru herrialdetarako kontsulta iragarri eta hiru egunetara Perezekin batera esertzen zelako, norekin eta unibertsitatearen hitza entzuteari uko egiten duenarekin. Hala da! Ibarretxek bere kontsulta iragarri eta bi egunetara Forondan txakoli artean elkartu zen bere burukideekin eta “kontsulta ilegala dela esan didate, baina, nola izan daiteke ilegala herriari galdetzea? Nola?” esan zuen pulpitutik. Hurrengo egunean Bologna Prozesuaren inguruan dauden kezkak entzuteko prest ez dagoenarekin batera unibertsitatearen mirakuluen inguruan jardun zuen.
Edozein hezkuntza sistemaren ardatzetariko bat den unibertsitatean ere, inposaketa besterik ez du pairatzen herri honek. Goi mailako formakuntzak herri baten garapenean duen berebiziko garrantziaren jakitun, unibertsitate eredu arrotzak inposatzen zaizkigu euskaldunoi Espainia, Frantzia zein Europatik. Urteetan zehar bi estatuen interesei erantzuten dieten unibertsitateak pairatu ditugu. Orain inposaketa berri bat datorkigu gainera, Bologna prozesua. Prozesu honek unibertsitatearen pribatizazioari ateak zabaltzea eta Europako goi mailako hezkuntza interes ekonomikoen araberako unibertsitate eredu batera homogenizatzea du helburu. Hezkuntza eskubideak sistematikoki urratzera datorren prozesu hau inolako eztabaida eta parte hartzerik gabe ari zaigu inposatzen. UPV bera Bologna prozesuan buru belarri sartu da. Inori galdetu gabe, estatuen eta kapitalaren interesen arabera diseinaturiko hezkuntza erreforma batean sartu gaituzte UPVko agintariek.
Gainera Perezek berak bere hitza irensten du. Kanpainan zegoela UPVko II. Euskara Planaren egileari zuzenean galdetu zioten ea euskara plan berririk egingo ote zuen… berak ezetz! Hara ba, azkeneko hilabete hauetan Euskararen III. Plan Gidaria aurkeztu digute. Tamalgarriena da Perezek berak badakiela horrekin ez dela ezer lortuko, aurreko planarekin sekulako borroken ostean bere hitza eman baitzuen (eta horren lekukoak badira) benetan euskaldunduko zuen unibertsitate baten alde ekingo zuela. Gero hauteskundeak galdu eta berriro irabazi ostean II. Planak baino erronka gutxiago dituen beste berri bat aurkeztu digute… hori bai azal gogorra! Hau bai iruzurra! Orain lau urteko plana bete ez eta plan berriaren helburuak aurrekoaren azpitik.
Nafarroa UPNren lepotik burua
Nafarroan egoera ez da hobea, noski! Unibertsitatean zein hezkuntza ertainean inposaketak eguneroko ogi dira. Inposaketa hauek izen eta abizenak hartzen dituzte Nafarroan ere: British ereduak, Instituto Navarro del Vascuence, euskal irakaskuntzaren garapenerako trabak, NUP, educación por la ciudadanía, curriculum dekretuak… Aspalditik hasiak dira herrialde honetako agintariak hezkuntzako arlo eta adar ezberdinak haien interes politiko-ekonomikoetara egokitzen. NUPen lepo berdinetik burua eta Bologna Prozesua inorekin kontatu gabe egiten dabiltza. Ez diote ez jendarteari ez eta unibertsitate komunitateari galdetu zer egin nahi ote dugun unibertsitatearekin.
Orain NUPen errektoretza talde berria dago. Guk jada ez dugu ezer espero handi-mandiotaz… baina amestea ere doan dela diote. Euskaraz jardungo duen unibertsitate bat behar dugula esan genezake… baina ez da beharra, eskubidea baizik. Tamalez ez dugu uste Lafuente errektoreak ezer egingo duenik, gehienez ere Burillok egin zuena: euskaltzaleei iruzur bat sartu nahi izatea. Lafuenteren helburuak oraindik jakin ez arren ziur gaude ez dituela NUPeko ikasle, irakasle eta langileen eskubideak babesteko inongo gogorik.
Hartu hitza!
Guzti hau ikusita argi dugu ez dela zilegi bakar batzuek unibertsitate komunitate osoari euren unibertsitate proiektua inposatzea. Ikasleena da hitza, irakasleena, langileena… Gurea da hitza; eta gurea izanik hartu egingo dugu. Hitza hartuko dugu zer nolako unibertsitate eredua nahi eta behar dugun erabaki eta eraikitzeko.
Hitza aldarrikatuko dugu, bai, baina guk badugu gure iritzia. Inposaketa guztien gainetik, Bolognako zein Frantzia edo Espainiako unibertsitate ereduen gainetik, Euskal Herriak herri gisa bizirauteko Hezkuntza Sistema Nazionalaren baitan barnebilduko den unibertsitate propio eta nazional bat behar du, alegia Euskal Unibertsitatea. Goi mailako hezkuntza herriaren garapen kultural, ekonomiko eta sozialaren zerbitzura jarriko duen Euskal Unibertsitatea behar du Euskal Herriak.
