Selektibitatean Kimikako azterketarekin gertatu denak ez du izenik. Baina ondoren ikusitako hainbat jarrerek badute hitz pare bat: azal gogorra.
Aurreko artikuluan esaten nuen bezala selektibitatea guztiz injustoa da. Selektibitatean guztia jokatzeak horrelako egoerak ekar ditzake. Hau da, azterketa bakar batean, nota bakar batean, eegun bakar batean… zure etorkizuna erabakitzea ez da oso ideia ona. Kimikarekin gertatu denak, baina, argi uzten ditu hainbat gauza:
Selektibitatea espainiar azterketa bat da. Eta espainol onak sortzeko erabiltzen da. Horregatik ere egiten da azterketa gazteleraz eta gero itzuli, edukiak Madrilek inposatzen dituelako. Ikusi nahi ez duenak ez dezala ikusi.
Bigarren apuntea da euskarazko azterketak ez dituela pasatzen pasa beharreko filtroak. Edo pasatzen dituenak ez direla egokiak. Gaztelerazkoak, ziurrenik, izango ditu bere filtro egokiak. Euskara bigarren mailako hizkuntza da UPVrentzat. Eta hala izaten jarraituko du Unibertsitate espainola den heinean.
Hirugarrena logikoena da. Unibertsitate espainol batean ikasle espainolak sortzeko behar dena errektore espainol bat da. Iñaki Goirizelaia haserratuko da (behin esan zidan) espainola dela esaten badiot. Haserra dadila. Espainiaren zerbitzari lehiala da eta galdu du bere “euskaltzaletasun” kutsu guztia. Espainaren interesak ikasleen eskubideen gainetik jarri ditu. Ingeniari gisa? Ba eskasa, ingeniariek soluzioak topatu behar dituztelako eta, kasu honetan, soluzioak baino arazoak baino ez dituelako sortu. Dimisioa ematea litzateke, orain, ingeniari gisa egin dezakeen onena.
Urtero artikulu berdina idazten dudanaren sentsazio hori dut. Beno, edo artikulu beraren aldaerak idazten ditudala. Urteak eman nituen, ikasle mugimenduan ari nintzela, selektibitatea eta baxoaren aurka idazten. Gero prentsan ere, edo Gaur8ko zutabe honetan, aritu naiz azterketa absurdo honen aurka. Batzuetan zin egiten diot neure buruari ez dudala gehiagotan egingo, baina gero komunikabideak ikusten ditut, telebistako erreportaia ikusten dut (urtero gidoi berdina duena, baina gazte ezberdinak agertzen diren hori) eta odola berotzen zait.
Normaltasunez ikusten dugu 3 eguneko froga batean “gazte guzti hauen etorkizuna idaztea” (EiTBk dio) eta normaltzat daukagu azterketa Blas de Oterorekin hastea (gutxienez Blas de Otero da, Cernuda, nire kasuan bezala). Izan ere, normala da unibertsitate espainoletan ikasteko literatura espainolak hartzea pisurik handiena.
Normala da ere, noski, EAEn egiten diren azterketatan (ez da hala suertatzen Nafarroan), euskara azterketa erridikulua izatea. Normala da, noski, bestela A ereduko inork ez zuen selektibitatea ondo egingo. Eta selektibitate ditxoso horretan etorkizuna idazten omen da (urte luzetan irakasle izandako batek esaten zidan herenegun: mundu guztiak izan nahi omen du funtzionario). Normala da, noski, eta oso pedagogikoa gainera, ikasleak zenbaki bakar batekin mailakatu, etiketatu eta horren araberako titulu posibleak esleitzea.
Normaltasuna, hiztegiko milaka hitzen artean hori da Aresek gehien maite duena. Eta ikasleei hori esaten diegu selektibitatean: izan zaitez normala, izan zaitez zenbaki bat.
Onartzen dut, bai, ez didazu gogoratu behar. Badakit hasiera batean artikulu hauetan hezkuntza gaiei buruz hitz egin behar nuela. Baina onartuko didazu azken aste hauetan bizi garen egoeran gutxi direla gai honi buruz suertatzen diren berriak. Egon dira ikasle mobilizazio batzuk Iruñean; gaur bertan, Baionan, manifestazio garrantzitsua egingo da… baina honen inguruan informazio eskasa dut. Horregatik azken aldi honetan gai orokorragoei heltzen nabil.
Ez nuen egin nahi, baina entzuten ari diren guztiek iritzi artikulua idaztea merezi zuela pentsatu dut berriro ere. Eta non hobe Gaur8ko leihoa baino, bi artikulu ezberdin idatzi beharrean.
Izan ere, demokratok, demokraziaren alde borrokatzen dugunok eta herriaren hitza bide ezberdinetatik defendatzen jardun duen orok argi ikusi beharko luke, puntu honetara helduta, kolore ezberdinetako faxista, putre eta vichyek darabiltena. Barruraino sartu digute ideia: orain milaka herritar kutsatuak gara. Eta Vichyk gomendioa ematen digu Sabin Etxeatik: jar ezazue zuen judu, komunista, homosexual edo ijitoen identifikagarria paparrean. Utzi ezazue argi zuek kutsatu nazkagarriak zaretela, heriotza zibilera kondenatutako horiek.
Faxismoa ez da iritsi puntu gorenera, noski. Baina ikusten ari garenak argi erakusten digu demokratoi biolentoek ez diotela beldurrik bideari, helburuari baizik. Helburuak albo batera uztea ari dira eskatzen oraingoan, demokrata izateari uztea, biolentoek agintea har dezaten. Bitartean, Getariako printzesak bere kontrakotasuna agertuko du, baina ez daki zer gehiago egin daitekeen. En fin. Hurrengoan hezkuntza, zin dagit.
Aurreko batean esan nuen, Gaddafiri buruz ari nintzela (eta denborak arrazoiaren parte eman dit :)), orokorrean erasotuaren alde egiteko tendentzia izan ohi dudala. Horregatik aurreko egunean Nafarroako eskuin muturrak eginiko bideoa ikusi nuenan argi geratu zitzaidan noren alde egin behar zen oraingoan.
Bideoa sinplea zen. Emakume batek umemokoei zuzenduko balitz bezala (bere jarraitzaileei ari da, bide batez!) ETA jartzen duen pozoi botila batean Sortu pegatina jartzen zuen. “Edango al zenuke?” zen bere galdera. “Noski ezetz!” izan beharko da zure erantzuna. Ondoren EA jartzen zuen botila ekartzen zuen eta ETAren botilatik “pozoia” botatzen zion… “Edango zenuke orain?”. Eta noski, argi esaten dizu ezetz, ez zenukela egingo. Beno, ba ni gaurkoan pozoitzearen alde nago, ziur bainago emaitzako ur horrek ez dituela eurek saltzen diguten Fukushima-estiloko garapen-politikak bezainbeste pozoi.
Orain hilabete batzuk EHBEk egiten zuen eztabaidari buruz mintzatu nintzen txoko honetan. “Bildu eta bultza” deitzen zen. Nire argudioa sinplea zen: biltzea beti da ona, batez ere norabide berean bultzatzeko bada. Orain ere izan beharko luke: Nafarroako eskuma haserre badago, arrazoiren bat egongo da, ezta? Eta gaur bertan Madrilen manifestatuko diren 50 milioi pertsona horiek (gritoi bat, esango luke Fryk) ere zerbaitegatik egingo dute, ezta? “Ez Sortu, ez Bildu ezta esneak ere”, irakurtzen nion gazteleraz AVTko kide bati.
EHBEk erabilitako leloak ere balio du honetan: “Hik bultza gogor hortikan, ta bultza nik hemendikan”. Garrantzitsuena ez da urak dakarren pozoi kopurua, bultzadaren norabidea baizik.
“El aragones ye una luenga prou chicota!” esan zidan aurreko asteburuan Bartzelonan ezagutu nuen gazteak. Eta arrazoia zuen, aragoiera oso hizkuntza txikia da. Datu optimistenek dioten 30.000 hizkun dituela, baina aragoieraren alde egiten dutenek diotenez 10.000 ere oso datu positiboa litzateke. Horietako gehienak herri isolatuetan bizi dira, etxean baino ez dute egiten eta zaharrak dira. Guzti hori kontuan hartuz gero 300-500 inguru izango dira aragoieraz idatzi eta hitz egiteko gaitasuna dutenak.
Baina Nafarroa Oinezeko leloak zioen bezala, “Chicotz es gran”, eta gutxi batzuen artean sekulako lana egiten dabiltza teknologia berriak erabilita. Espainiar inperialismoak inposatzen duen “modernitatea” izan zen egoera horretara eraman zuena, baina orain modernitateak ere ekarri ahal dio bisibilitatea hobetzeko sistema bat.
Interneten hiztun kopuruko artikulu gehien duen Wikipedia eraiki dute, 25.000 artikulu gainditu dituen proiektua. Skype eta Moodle erabilita aragoierazko klaseak ematen dabiltza orain arte aukerarik egon ez den lekuetan. Eskolak ukatzen duen alfabetatzea sarean hedatzen dabiltza. Aragoieraren Akademiak baino azkarrago heltzen dio hitz eta termino berriak erabiltzeari. Eta hau guztia gutxi balitz, aragoieratik euskara, gaztelera, ingelera, katalanera eta alemanera hiztegiak eraikitzen dabiltza.
UNESCOren arabera Europako hizkuntzarik mehatxatuena da behinola Euskal Herriko herri zein bailara askotan hitz egiten zena. Interneti esker badakigu existitzen dela. Eta hortik eskoletan normalizazioa eskatzera pauso gutxi daude, ezta?
Gezurra dirudi, baina inoiz munduan egin den Entziklopediarik handienak 10 urte baino ez ditu. Hau da, nik Bigarren Hezkuntza bukatu nuenean ez zen existitzen. Lehen eskolarako lan bat egin nahi nuenean nahiko zaila nuen: entziklopediak kontsultatu behar ziren, liburuak, galdetu… zorionez etxean 3 ezberdin genituen: txikia zen bat, termino askorekin baina azalpen gutxi eta zahartuekin; zabalagoa zen bat, 80ko hamarkadako edukiekin baina orokorrean nahiko ona; eta euskarazko Lur Entziklopedia eta bere liburu tematikoak.
Ez dizuet gezurrik esaten: askotan irakurtzen nuen Entziklopedia plazer hutsagatik. Hiztegiekin ere komunera behin baino gehiagotan joan naiz, hitz berriak tarte horietan ikasteko asmoz. Baina hamar urte igaro dira, hamar bakarrik, eta guzti hori aldatu da. Orain Wikipedia da edozein gauza ikasi eta ikertzen hasteko oinarria. Unibertsitatean Masterra egin nuenean hortik abiatzen nituen ezagutzen ez nituen kontzeptuen ikerketak, normalki ingelerazkoan, maiz frantsesez edo gazteleraz. Eta zerbait interesgarria topatzerakoan euskarara itzuli eta bertan jartzen nuen. Gure hizkuntzak ere merezi duelako horrelako Entziklopedia bat.
Auzolanean eratzen da eta askok disfrutatzen dugu bertan jasotzen dena. Ez da lan makala egin behar dena: hau idazterakoan 63.250 artikulu ditu euskarazko Wikipediak. Zuk irakurtzen duzunerko baliteke 64.000tik gertuago egotea. 10 urte baino ez dira igaro eta dagoeneko 1.000.000.000 ekarpen baino gehiago izan ditu. Mundua aldatu du, ikasi eta eskolako lanak egiteko era aldatu du. Guztion artean, Wikipedia egunero hazi, egunero hezi.
Espainiar Konstituzioaren inposaketa arlo guztietan nabaritzen da, egutegia barne. Astelehena jai eguna omen Hego Euskal Herrian. Eta horren aurka protestatzeko ekimen ugari egon ohi dira urtero. Ezinezkoa litzateke artikulu honen luzeran guzti horiek berri ematea, beraz nik Durangon egongo direnei baino ez diet egingo erreferentzia: gure herriaren erakusgarria delakoan nago.
Hasteko Ikasle Abertzaleakek antolatuta herri eskolak izango dira, Euskal Herriko beste hainbat lekutan bezala. Aurten hautatu duten gai nagusia ikasle mugimendua eta hezkuntza mugimenduaren arteko lotura aztertzea izango da. Eguerdian independentziaren aldeko lehenengo zita izango da: Argazki Berdea. Eta horren ondoren independentzia aldarrikatzeko bigarrena: Sarri, Sarri kantatu eta dantzatuz lipduba grabatuko du nahi duen orok, bigarren hau Internet bitartez antolatutako ekimena. Ordu berean tamainako bertso saioa hasiko da Gaztetxean, egun osoko proposamen kulturalaren barruan.
Eta azokatik paseatzeko denbora tartea dago hortxe, bazkaltzeko orduan. Izan ere arratsaldeko 5etan gazte mugimenduak manifestaldia antolatu du, eskubide zibil eta politikoen alde. Baina ordu berean bi zita kultural interesgarri: Ahotsenean Pirritx, Porrotx eta Mari Mototos izango dira Irrien Lagunak aurkezten. Lehenago Gosekoak ere handik ibiliko dira, beste talde eta idazle batzuen artean. Plateruenan ZuZeu albistari digitalak Perurena gonbidatu du herri-jasotzaileak egin zuen elkarrizketa gogora ekratzeko.
Abenduak 6. Durango. Euskal Herriko hiriburua egun bakar batez bada ere.
Pozez joan nintzen joan zen larunbateko manifestaldira Bilbon. Pozez bukatu nuen milaka eta milaka pertsonek herri honen eskubideen alde egin zutelako. Urkullu eta Ezenarroren erantzunek baino gehiago, hala ere, zuk ostiraleko GARAn idatzitako artikuluak utzi ninduen zur eta lur. Euskal Herriko Bertsozale Elkarteari (EHBE) gehiago inplikatzea eskatzen zenion eta horretarako beste EHBE bat, Euskal Herriak Bere Eskola iraintzen zenuen. Artikulu horrekin Euskal Herriak behar duen hezkuntza sistemaren alde lanean dihardugun asko mindu zenituela. Euskal Herria euskalduna izateko ez delako BEC 4 urtean behin bete behar: euskaldunduko duen hezkuntza sistema bat eraikitzea da behar duguna.
Baina lasai, zu kide zaren EHBE horrek oraindik dei dezake beste manifestaldi bat. Ezin da lelo berdinarekin izan, hori potoa litzatekeelako. Beno, Xabier, zuk deituko bazenu nik onartuko nuke potoa berriro ere egitea. Pankartak ezingo luke hain luzea izan, gehienez kopla bateko luzeera beharko luke. Bertsolarien EHBEk antolatzen dituen ekitaldi guztietan bezala sarrera kobratu beharko litzateke, prezio jator bat, demagun 20 bat euro. Eta debekatuko litzateke grabatzea edo bertan egondako zerbait kontatzea aurrez elkartearen filtrorik pasa gabe. Beti ere Hitzetik Hortzerak ez badu saioan emango, noski.
Agian joan zen larunbateko manifestaldian 100.000ra iristeko falta ziren guztiak ez ziren joan bertsolarien EHBEk ez zituelako deitu. Agian herri honetan bertsozaleak gehiago dira hezkuntza euskalduna eta herritarra nahi duten ehunka mila ikasle, guraso eta irakasleak baino. Baliteke, baina ez dut uste.
Txipiroiak euren tintan prestatu zituzten iazko Aste Nagusiko asteazkenean konpartsek eginiko leihaketa gastronomikoan. Bertso-bazkaria izan zen ostean. Umeentzako marmitako ikastaroa ere izan zen eguerdiko 11tan. Sukaldean aritu nahi ez zuten umeentzat puzgarriak eta aerobica ere egon zen eguerdi partean. Algaran bazkaldu zutenek Anje Duhalde izan zuten bazkaloseta animatzen. Aixe-berrikoek magoak eta aurpegi-margoketa egin zuten arratsaldean; Tintigorrikoek ere magia emanaldia antolatu bazkaldu ondoren.
Iaz Bilboko Aste Nagusiko asteazkenean Kaskagorrikoek Akelarrea antolatu zuten. Eta kontzertuen ordua ere iritsi zen: Twisted Pulps, The Yellow Big Machine, Ezinean, Leihotikan, Kriminal Forceps, Tximeleta, Hilbete, Izate eta Emon taldeek jo zuten konpartsek antolatutako guneetan.
Prentsan gauzak egiteko behar den denbora dela eta artikulu hau asteazkenetan bidali behar dut. Ez dakit, beraz, zer nolako giroa egongo den gaurkoan Bilbon. Suposatzen dut gauza gutxi egongo direla egiteko. Izan ere Bilboko Aste Nagusiaren funtsa konpartsak dira. Iaz Plaza Barrian izan nintzen Fanfare Ciocarla ikusten asteazken batez. Plaza Barrira sartu aurretik eta bertatik irteterakoan txosnek eskainitako giroak eman zidan jaian jarraitzeko aitzakia. Txosnarik gabe Aste Nagusia ez da Aste Nagusi…
Marijaiak herria ordezkatzen du eta herririk gabe ez dago jairik. Tamalez, Azkuna egoskorregia da (beste irain batzuk ere burura etortzen zaizkit) atzera buelta egiteko. Aste Nagusiarekin bukatu nahi dute, jai herrikoiekin bukatu nahi dute… Marijaia hil nahi dute.
Joan zen larunbatan Jon Anza agurtzera joan zirenek aurpegia estalita zutenen mezua entzun ahal izan zuten. Ordu berdinean, baina 10.000 kilometro baino gehiagora beste kaputxadun batzuen mezua entzuten nuen nik. Oventicen nengoen, San Andres Larrainzar edo San Andres Sak’amchen de Los Pobres udalerriko herri batean. Herri hau Udalerri Autonomo Errebelde Zapatistetako (MAReZ) bat da eta bertan kokatzen da II. Barraskiloa; hau da, bertatik kudeatzen dira eskualde horretako beste MAReZak.
Turista politikoak jasotzen ohituak daude leku honetan. Baina protokolo benetan zorruna dute, bertako egoera politikoak edozein momentutan eztanda egin dezakeelako. Bertan ginenon asmoa zapatisten proiektua ezagutzea zen, euren helburuak eta, nire kasuan, eraikuntza eta autogestio prozesuan hezkuntzak jokatutako papera.
Duela urte batzuk EZLNk abangoardia utzi eta eraikuntza prozesuak babesteari ekin zion. Snail (tzoltziles “batzar”, ingeleraz “Barraskilo”) guztiak garai horretan sortu ziren. Eta eurekin batera medikuak, kooperatibak eta eskolak, haur eskoletatik 2. hezkuntzara. Ez da kasualitatea, noski, cooperativa eta bizilekuez gain leku gehien hartzen duenak hezkuntza eraikinak izatea. Azken finean euren hizkuntza eta baloreek biziraun dezaten modu bakarra hori dute. Eskolan Zapata, Villa eta Che Gebararen aurpegiak eta, arbelaren ondean galdera bat: “Zer da iraultza?”.
“Kontatu ezazue bizirik gaudela, ez garela desagertu, eta proiektuak egiten gaudela”, eskatu zigun MAReZ bateko agintariak. Bizirik daude, aktibo daude, ideia eta erronkez beterik. Zapata, ere, bizirik dago.
