Azkeneko hiru aste hauetan hiru berri pozgarri irakurri ditut hezkuntzari dagokionez. Badakigu Hezkuntza Sistema Nazionalaren eskubidearen aldarrikapenaren baitan hiru direla ardatza nagusiak: euskal curriculum bat izateko eskubidea, Euskal Unibertsitatea eraikitzeko eskubidea eta eskolaren bidez euskaldundua izateko eskubidea. Ba azkeneko hiru astetan hirutan hiru izan ditugu.
Lehenik eta behin Kursaalean Euskal Curriculuma aurkeztu eta herriratu zen. Tresna hau dagoeneko guztien eskura dago Wikibooksen. Bertatik ez bakarrik irakurri eta zabaldu… konpetentzia eta edukiak garatzeko aukera ere badago.
Bigarrena San Pedro egunaren bezperan izan zen. Euskal Unibertsitatearen bidean pauso atzeraezina eman zen Euskal Unibertsitatea Fundazioa aurkezterakoan. Lehenengo campusa Tolosan irekiko dutela iragarri zuten, baina bestelakorik ere irekiko dela Nafarroan argitara eman zuten. Eta ziur nago unibertsitate hau irekitzeko geratzen diren bizpahiru urtetan berri pozgarri gehiago entzungo ditugula.
Hirugarrena aste horren bueltan ere izan zen. Eskolak euskaldundu behar duela milaka herritarrek eskatu dugu, baita sinatu ere. Orain dela bi urte jasotako 107.768 sinaduretatik gorakoek hala adierazten dute. Baina Euskal Herria kontinentalean Euskararen Erakunde Publikoa, eta Nafarroan Vascuencearen Instituto Navarroa izeneko iruzurrak baino ez dituzte sortu eskari hau estaltzeko. CAVen oraindik bueltaka dabiltza eta bakoitzak bere posizioak hartu ditu. Ezker Abertzaleak ere eskola euskalduntzeko bere proposamena aurkeztu zuen 28an Donostian.
Pozteko moduko hiru berri. Ospatzeko modukoak… nik Iruñean ospatuko ditut, Bodegika tabernan.
Txanpon batean bezala, pasa den astearteko GARAn Unibertsitateen aurkia eta ifrentzua aurki genezake. Errepresioak zaila egiten du jakitea, baina 14 atxilotu egon izan ez balira (besarkada bat guztiei) ziur nago Euskal Unibertsitatea 2010/11 ikasturtean eraikia egongo dela esateak portada baterako emango lukeela. Ez da egunero irakurtzen den gauza horietako bat… unibertsitate bat! Urteetan, hamarkadetan, borrokatua izan den proiektuak jada data bat badu! Nik karrera jada bukatu dut, baina gogoz matrikulatuko nintzateke horrelako unibertsitate batean. Begian eman zidan ere orrialdearen azpian zetorren bigarren titularra, pribatutasunaren inguruan jarduten baitzuen. Gero esango dut zergatik.
Baina egun berean Iñako Perezek eztabaida eta hitzaren ordez errepresioa erabiliko zuela esan zuen: desobedientzia zibila egiten dutenak espedientatuko zituela eta, aldiz, armak bileretan sartzearen erantzule diren Iñaki Goirizelaia eta Petxo Idoiaga bere postuan mantenduko zituela. Are eta gehiago, ikasleak Bolognaren aurka egotea “egoera politiko orokorraren” kontu bat dela zioen. Hori hala balitz bere ikasleen aurkako legea ere Alderdien Legearen antza duela esan genezake… eta berez badu.
Egun berean txanponaren bi aldeak: bokazio publikoa izateaz gain Hezkuntza Eskubideak bermatzen dituen eta PNV-PSOEren legeen (Espainiar Konstituzioaren) arabera pribatua litzatekeen unibertsitate bat; eta lege berdinen arabera publikoa den eta interes pribatuak baino bermatzen ez dituen unibertsitate bat. Biak aurrez-aurre. Nik argi daukat: unibertsitate publikoaren alde beti, Euskal Unibertsitatearen alde, alegia.
Aurreko astean Asier Lauzurika eta biok artikulu bat idatzi genuen eta komunikabideetara bidali. Ziurrenez gertakari guztiak direla eta ez da prentsan agertu (edo ez dugu ikusi behintzat!). Hori dela eta hemen argitaratzen dut:
Prentsan komentatzen da Ikasle Abertzaleakeko kideak berriro ere UPVko irekiera ofizialetik bortizki kaleratu zituztenean Iñako Perezek (UPVko errektoreak) “harrigarria” esan zuela mikrofonoan. Guretzat harrigarria da ikustea Unibertsitateetako irekiera ofizialetan egiten diren ekitaldi ponpoxoak. Harrigarria da ikustea Perez bera Campos eta Ibarretxerekin batera esertzen dela, iruzurraren hirukotea eginez. Mahaian zeuden beste bien inguruan ez dugu ezer komentatuko, nahiz eta Goirizelaiak eta Esparzak artikulu banarako eman. Camposek EAErako Curriculumarekin egiten duen iruzurraz ere nahiko hitz egin da, beraz ez dugu hemen ere komentatuko. Harrigarria da ikustea NUPeko irekiera ofizialean edukien inguruan hitz egin beharrean etiketaz jantzita joatea eskatzen zela. Harrigarria da ikustea Deustuan momentuko erregerik erreenaren semea gonbidatu zutela.
UPV ez da Euskal Herriko Unibertsitatea
UPVn egoera harrigarria dela diogu Ibarretxek bere hiru herrialdetarako kontsulta iragarri eta hiru egunetara Perezekin batera esertzen zelako, norekin eta unibertsitatearen hitza entzuteari uko egiten duenarekin. Hala da! Ibarretxek bere kontsulta iragarri eta bi egunetara Forondan txakoli artean elkartu zen bere burukideekin eta “kontsulta ilegala dela esan didate, baina, nola izan daiteke ilegala herriari galdetzea? Nola?” esan zuen pulpitutik. Hurrengo egunean Bologna Prozesuaren inguruan dauden kezkak entzuteko prest ez dagoenarekin batera unibertsitatearen mirakuluen inguruan jardun zuen.
Edozein hezkuntza sistemaren ardatzetariko bat den unibertsitatean ere, inposaketa besterik ez du pairatzen herri honek. Goi mailako formakuntzak herri baten garapenean duen berebiziko garrantziaren jakitun, unibertsitate eredu arrotzak inposatzen zaizkigu euskaldunoi Espainia, Frantzia zein Europatik. Urteetan zehar bi estatuen interesei erantzuten dieten unibertsitateak pairatu ditugu. Orain inposaketa berri bat datorkigu gainera, Bologna prozesua. Prozesu honek unibertsitatearen pribatizazioari ateak zabaltzea eta Europako goi mailako hezkuntza interes ekonomikoen araberako unibertsitate eredu batera homogenizatzea du helburu. Hezkuntza eskubideak sistematikoki urratzera datorren prozesu hau inolako eztabaida eta parte hartzerik gabe ari zaigu inposatzen. UPV bera Bologna prozesuan buru belarri sartu da. Inori galdetu gabe, estatuen eta kapitalaren interesen arabera diseinaturiko hezkuntza erreforma batean sartu gaituzte UPVko agintariek.
Gainera Perezek berak bere hitza irensten du. Kanpainan zegoela UPVko II. Euskara Planaren egileari zuzenean galdetu zioten ea euskara plan berririk egingo ote zuen… berak ezetz! Hara ba, azkeneko hilabete hauetan Euskararen III. Plan Gidaria aurkeztu digute. Tamalgarriena da Perezek berak badakiela horrekin ez dela ezer lortuko, aurreko planarekin sekulako borroken ostean bere hitza eman baitzuen (eta horren lekukoak badira) benetan euskaldunduko zuen unibertsitate baten alde ekingo zuela. Gero hauteskundeak galdu eta berriro irabazi ostean II. Planak baino erronka gutxiago dituen beste berri bat aurkeztu digute… hori bai azal gogorra! Hau bai iruzurra! Orain lau urteko plana bete ez eta plan berriaren helburuak aurrekoaren azpitik.
Nafarroa UPNren lepotik burua
Nafarroan egoera ez da hobea, noski! Unibertsitatean zein hezkuntza ertainean inposaketak eguneroko ogi dira. Inposaketa hauek izen eta abizenak hartzen dituzte Nafarroan ere: British ereduak, Instituto Navarro del Vascuence, euskal irakaskuntzaren garapenerako trabak, NUP, educación por la ciudadanía, curriculum dekretuak… Aspalditik hasiak dira herrialde honetako agintariak hezkuntzako arlo eta adar ezberdinak haien interes politiko-ekonomikoetara egokitzen. NUPen lepo berdinetik burua eta Bologna Prozesua inorekin kontatu gabe egiten dabiltza. Ez diote ez jendarteari ez eta unibertsitate komunitateari galdetu zer egin nahi ote dugun unibertsitatearekin.
Orain NUPen errektoretza talde berria dago. Guk jada ez dugu ezer espero handi-mandiotaz… baina amestea ere doan dela diote. Euskaraz jardungo duen unibertsitate bat behar dugula esan genezake… baina ez da beharra, eskubidea baizik. Tamalez ez dugu uste Lafuente errektoreak ezer egingo duenik, gehienez ere Burillok egin zuena: euskaltzaleei iruzur bat sartu nahi izatea. Lafuenteren helburuak oraindik jakin ez arren ziur gaude ez dituela NUPeko ikasle, irakasle eta langileen eskubideak babesteko inongo gogorik.
Hartu hitza!
Guzti hau ikusita argi dugu ez dela zilegi bakar batzuek unibertsitate komunitate osoari euren unibertsitate proiektua inposatzea. Ikasleena da hitza, irakasleena, langileena… Gurea da hitza; eta gurea izanik hartu egingo dugu. Hitza hartuko dugu zer nolako unibertsitate eredua nahi eta behar dugun erabaki eta eraikitzeko.
Hitza aldarrikatuko dugu, bai, baina guk badugu gure iritzia. Inposaketa guztien gainetik, Bolognako zein Frantzia edo Espainiako unibertsitate ereduen gainetik, Euskal Herriak herri gisa bizirauteko Hezkuntza Sistema Nazionalaren baitan barnebilduko den unibertsitate propio eta nazional bat behar du, alegia Euskal Unibertsitatea. Goi mailako hezkuntza herriaren garapen kultural, ekonomiko eta sozialaren zerbitzura jarriko duen Euskal Unibertsitatea behar du Euskal Herriak.
Artikulu hau Edurne Larrañaga eta bion artean idatzia dago eta egunotan prentsara bidali da, argitara dadin.
Denbora librea erabiltzeko joera horregatik behar bada, jendeak zer egin ez dakielako agian, edo ahalik eta titulu gehienen kromo bilduma egitearren ziurrenik ugariak dira udan batzuek eta besteek eskaintzen dituzten udako ikastaroak. Egun hauetan horietariko askok hasiera izango dute, deluxezko gonbidatuekin, noski. Baina salbuespen bakarrarekin Euskal Herrian eskaintzen diren udako ikastaroak unibertsitateak dituen gabeziak areagotzeko baino ez dute balio. Unibertsitateak beraiek baino espainolagoak, publizitate gehiagorekin eta joera atzerakoiarekin.
Azter ditzagun datu batzuk. UPV da, dudarik gabe, eskaintza zabalena ematen duena, guztira 84 ikastaro. 84 ikastaro horietatik 76 gazteleraz dira, baina ez pentsa beste 8ak bederen euskaraz direla, ez. 2 ingeleraz dira eta 6 baino ez dira euskaraz eskaintzen. 84tik 6, bai. Hori da UPVko agintarientzat euskararen normalkuntza. Baina harantzago joan gaitezke: ikastaro gehienen ardatza Espainia da eta berezitasunak aipatzen direnean Vascongadetako kasuak baino ez dira aipatzen. Inola ere ez Euskal Herria. Zientzia eta Teknologia izan daiteke agian gai unibertsalenak jorratzen dituena, baina komunikazioan, adibidez, telebistaren iragana, oraina eta geroaren inguruan “50+1” izen arraro bat jartzen dute. Pentsatu ondoren erraza da ikusten TVEren 50. urteurrenaren inguruan ari dela (zergatik ez da ETB ardatza? Zergatik ez W3XK izeneko lehen telebista katea?). Erraz da ondorioztatzea ikastaro gehienak ikusita (R zikloko bi ikastaroak kenduta) UPVk ez duela Euskal Herria izeneko errealitatea existitzen denik ere ikusten. Norbaitek esan dezake udako ikastaroak ez direla “politikarako” guneak… baina badira: hizlarien artean euskal gatazkaren alde bateko biktimen ordezkariak egongo dira eta pare bat ikastaro gutxienez fundazio hauen izena dute (bide batez ez al zen Buesa Fundazioa PPrekin bat ez zetorren ezer laguntzen ez zuena? Hemendik agertzen dira, bada!)
Baina hau ez da larria den gauza bakarra. Ikastaroen antolaketa ikusten badugu eredu neoliberal hutsean kokaturik daudela antzeman daiteke. Hasteko ez dira publikoak, Unibertsitate Publiko bati dagokion moduan. Ordaindu behar da, nahikoa gainera. Norbaitek esan dezake utopikoa dela EAEko biztanle guztiek ordaintzen duten unibertsitate batek jasotzen duen diru hori herritarren zerbitzura jartzea… guk ez dugu hala uste. Duten prezioa ikaragarria da: 36€ eguneko. Kurtso batzuek egun bat baino gehiago irauten dutenez prezioa biderkatu behar da. Baina gainera alojamendua behar izanez gero (azken finean hiru eguneko kurtsora doanak ezin du egunero Kontxan lo egin) berau ere ordaindu behar da, merkeena ohe bakarreko gelan, eguneroko garbiketarik gabe eta bi eguneko egonaldi minimoarekin 70,84€ direlarik (gosaririk gabe). Gau bakarra geratu beharrez gero 43€ ordaindu beharko dira.
Labur ditzagun beraz gastuak. Bi eguneko ikastaro batera joatearren gutxienez 115€ xahutu beharko ditugu… zorionez bada beka bat, baina matrikularen erdia baino ez du ordaintzen, inola ere ez alojamendu edo dietak. Bekadun izanez gero eta Donostian ez bagara bizi ez da gehiegi, bidaiaren prezioa ia-ia bekatzen dutenaren antzekoa baita. Bide batez… ikastaro guztiek ere ez dute bekarik eta asmatzen zaila den metodo batekin aurkezten dira zeintzuetan eska daitekeen eta zeintzuetan ez.
Eta UPVren kritikaren bukaerako, harribitxi bat. Babeslerik handiena BBVA da… ez dugu gehiagorik esango.
Baina jarrera hau orokorragoa denez, UPNAn ere antzeko egoera dugu. Hauek kutreagoak dira, eta 14 ikastaro baino ez dituzte eskaintzen, guztiak gazteleraz, nahiz eta webgunean 6 direla agertu. Erreferentzia nagusia Espainia da hemen ere, Nafarroaren inguruko hainbat aipamenekin. Ikastaroetako batean sasi-zientzia bat jorratzen dela goitik pasatuko dugu (horren inguruko artikulu eder bat idatzi zuen Javier Armentiak). UPNAn ere ez da Euskal Herriaren existentzia aipatzen, noski.
UPVn bezala ikastaroak garestiak dira, oso garesti Nafarroako biztanle guztiek ordaintzen duten unibertsitate bat izateko… baina gainera hemen ez dute beken inguruko informaziorik ematen eta hori babesle moduan banku baten ordez kutxa bat agertzen dela (suposatzen da ekintza soziala egiten dutela… hori diote gutxienez “Llega la Revolucion” jartzen duten kartazaletan). UPVko kasuan ez bezala babesle gehiago agertzen dira, enpresa pribatuen esku-sartze nabaria eginez.
Ikusten denez Hego Euskal Herriko bi unibertsitate publikoek Euskal Herriarekin, euskararekin eta herritarrekiko duten jarrera tamalgarria da. Espainiaren eta kapitalaren mesedetan lanean daude etengabe eta gainera inongo arazorik gabe.
Kitto!
Hasieran esaten genuen badela guzti honen aurrean salbuespen bat. UEUko ikastaroak dira. Guztira 34 ikastaro, guztiak ala guztiak euskaraz. Euskal Herria aintzat hartzeaz gain geografian barrena mugitzen dira, Baiona, Eibar, Iruñea eta Lizarran ikastaroak eginez. Gai askok, gainera, jendarte mugimendu ezberdinetako kezkak jorratzen dituzte, formakuntza politiko eta kulturalerako izugarrizko aukera emanez. Baina gainera legedi espainiar zein frantziarren arabera publikoa ez den unibertsitate honek ikasle edo langabetu izanda, ala UEUkide izanda UPVk eta UPNAk baino prezio merkeagoetan eskaintzen ditu. Hainbat lekutan bekak daude eskuragarri, oso-osorik ordaindu ahal delarik matrikularen zein dieten kostea. Mugikortasuna errazteko “Autoan Elkarrekin” izeneko atala dute, bidaia merkeago atera dadin… nahi duenak oraindik ez da berandu bertan matrikula egiteko, Iruñean eta Lizarran oraindik irekiak baitaude epeak.
Ikasturte osoan zehar ez dugu gure herriaren beharren araberako goi mailako hezkuntza jasotzeko aukerarik eta udan egiten den eskaintza lepo beretik burua. Euskal herritarron hezkuntza eskubideak egunerokoan urratzen zaizkigu Euskal Herrian kokaturik dauden unibertsitate “publiko” ezberdinetan, udako ikastaroak bide horretan sakontzeko erabiliz. Euskal Herriarenbiziraupen nahiz garapenerako beharrezkoak dira goi mailako ikasketek eskaintzen duten formakuntza, baina Euskal Herria abiapuntu zein helburu izango duen unibertsitatea halabeharrezkoa zaigu bide horretan. Euskal Unibertsitatea, alegia.
Jada hirugarren aldiz ospatzen ari da gaur, Apirilaren 26a, Euskal Unibertsoa. Egun bakar batez bada ere Euskal Unibertsitatearen bidean urratsak eman eta “unibertsitateko ur zikinak garbitzeko” aukera egongo da.
Hiru saio, goiz eta arratsaldez, arlo ezberdinak ikuspuntu berri eta aurrerakoi batetik ukituz. Ekologismoa, feminismoa, hezkuntza… posible dela erakusten du Euskal Herriak Bere Eskolak.
Posta hau ohi baino motzagoa da, noski. Asko dago ikasteko, ez dut ordenadore aurrean goiza igaroko. Kontatuko dizuet!
Hurrengo astean hezkuntzak berriro ere lan gehiegi ematen du. Alde batetik UPNarako hauteskundeak daude. Ez dut inor aspertuko daude hautagai ezberdinekin, esan dezagun Futuramako “A Head on the Polls” kapituluan agertzen denaren antzekoa da (hautagaien arteko ezberdintasuna bat Jack Johnson deitzen dela da eta bestea John Jackson). Momentuz hiru hautagaietatik batek ere ez du esan zer egingo duen euskaraz ikasteko eskubidea berma dadin ez eta bere jarrera Bologna Prozesuak sortzen dituen arazoen aurrean.
Aste horretan bertan, baina bi egun geroago, Ibaetan, Euskal Unibertsoa ospatuko da. Hirugarren urtea da Euskal Herriak Bere Eskolak ekitaldi hau antolatzen duela, aukera ederra Euskal Herriak behar duen unibertsitatea egun batez bederen martxan jartzeko.
Hurrengo egunetan gai baten inguruan eta bestearen inguruan artikulu luzeagoak egingo ditudala zin dagit!
Aurreko artikuluan ikasleak eta teknologia berriak gaia jorratzen nuen. Egun horretan bertan Euskal Herriak Bere Eskolak Leioako kanpusean argazki rally bat antolatu zuen, Euskal Unibertsoa ekimena aurkeztu asmoz. Helburua unibertsitateak biluztea da eta horretarako fotolog bat abian jarri dute.
Aurrekoan bezala, harrigarria da nola erabiltzen diren teknologia berriak mugimenduen mesedetan. Ziur fotolog martxan jarri zutenek ez zutela uste egoera bat salatzeko auzolanean eraikitako webgune bat osatzeko erabil zitekeenik. Eta hala gertatu da. Jendeak argazkiak bidali eta komentarioak egiten ditu eta modu honetan orain dela gutxirarte (2 urte) kartelekin bakarrik publifikazten ziren gauzak beste modu batez iristen dira jendearengana. Ez hobea ez txarragoa, beste modu bat baino ez.
