Bai, irakurle maitea, pixa ari du. Ez da euria, ez da xiri-miria… agintarien pixa da gainera datorkiguna. Ikaragarria da gertatzen ari den guztia, hezkuntzan eta hezkuntzatik kanpo. Hurrengo egunotan EAEko 40 ikastetxek euskaldunduko ez duen eredu bakarra ezartzea. 40 ikastetxe horietan, eta hemendik urte gutxira Araba, Bizkaia eta Gipuzkoako guztietan (baita kontzertatuetan ere) eredu bakarra egongo da eskuragarri, eta hau ez da B ereduaren euskara mailara iritsiko. Hau, noski, gaztelera ikas dadin bermatzeko egiten dute.
Aste honetan zehar selektibitatea egingo dute milaka ikaslek. Aurreko orrietan irakurri duzue horren inguruan nahiko, beraz ez naiz luzatuko. Beste urte bat, aldaketak aldaketa, pedagogia kaxkarraren adibide gorena eskaintzen.
Hil hau bukatu aurretik Nafarroako ikastetxeek Santillana edo Santillanaren artean erabaki beharko dute euren klaseak eman ahal izateko. Batzuek ez dute hori egingo eta ikusiko dugu euren aurka oldartuko direla. Demokraziaren handitasuna omen.
Iraileko azterketak orain ekainan egiten dira. Bolognaren onura bat omen. Ez dutena esaten ikasturtea irailaren lehenengo astean hasiko dela da.
Eta hau gutxi balitz atzo hasita eta bihar arte Sitgesen Bilderberg Kluba bilduta dago, gure ekonomia izorratzeko neurri berriak hartzen, zerbitzu publikoen pribatizazio osoaz hitz egiten eta munduko populazioaren gaineko kontrolaz konspiratzen.
Ez dakit hau irakurtzen duzunean zein izango ote den eguraldia. Baliteke eguzkitsua izatea, edo hegazkinen arrastoek zerua estaltzea. Baina tantaren bat erortzen bada zure gainean, adi! Ez da ura, boteretsuen pixa da.
“Euskal Herrian euskaraz hitz egiterik ez bada, bota dezagun demokrazia zerri askara”. Hori zioen Oskorrik orain 30 urte plazarik plaza abesten zuen kantak. Orain, politikoki zuzenaren garai hauetan, badirudi Lizarran ezin dela hori abestu. Izan ere, gure demokrazia perfektu hau ezin omen da kritikatu.
Baina joan gaitezen abestiaren muinera: euskaraz hitz egiterik ez bada, hau da, debekua baldin badago, orduan ez dago demokrazia errealik. Beste modu batera azalduta: bertako hizkuntzan hitz egitea debekatzen denean faxismoaren beste aurpegi batekin aurkituko gara eta, antifaxista izatea, balore bat izan da orain gutxi arte. Eta argi dago Nafarroan euskaraz bizitzea ez dela erraza, are eta gehiago Lizarra edo oraindik hegoalderago dauden lekuetan. Horregatik atera ginen milaka euskaltzale kalera larunbatean.
Abestiak badu bigarren zati bat: “Euskal Herrian” aipatzen du. Eta horrek ere min egiten die Diario de Fachadako hainbat kunetazaleri. Ezin da Euskal Herria aipatu, eta hitz hori duten liburu guztiak eskoletatik kanpo egon behar dute. Fisikoki. Hori erabaki zuten aurtengo Liburuaren Eguna ospatzeko Nafarroako Parlamentuan. Eta erabakian argi utzi zuten: ez ziren bakarrik testu-liburuak: material pedagogikoa, mapak, bideoak eta bestelako guztiak ezabatzeko prest zeuden, eta men egiten ez zienak zigorra (administratibo zein ekonomikoa) jasoko zuen.
Madarikaturiko abestiak itzuli dira (noizbait joan balira…) eta, nork esango, Oskorriri tokatu zaio oraingoan. Bada! “Euskal Herrian euskaraz” abesterik ez bada… bota dezagun demokrazia zerri askara!
ZuZeurentzat idatzitako testua.
Apirilak 23, Liburuaren Eguna. Asko dira gaur entzundako liburu-gomendioak, irakurtzeko zaletasuna bultzatzeko mezuak eta entzundako berriak. Bada, ordea, ospakizuna modu xelebrean egin dutenak: Nafarroako Parlamentuak “Euskal Herria” kontzeptua duten testu-liburuak debekatzea eskatu du.
1981a zen. Bilbon Joseba Garaizar izeneko idazle batek “Enperadore Eroa” ipuina idatzi eta “Bilbo Hiria Saria” irabazi zuen. Argiak aipatzen zuenez: Joseba Garaizarren Enperadore Eroa ipuinak ez du biraorik, txorigorririk, ahokada iraingarririk. Sano narrazio fina da Ching-Fu pintatzailearen alabaz maitemindu den Hung-Wu enperadorearen istorioa. Xarma berezia du, hitzen aukeraketatik hasita. Izan ere, ipuin polita da maiteminez burua galdutako txinatar enperadorearena.
Baina Joseba ez zen Garaizar, Sarrionandia baizik. Eta hori ez zitzaion PNVri gustatu, noski, eta milaka liburu erre zituzten erraustegian. Antza ipuin horrekin zetorren beste ipuin bat zen arazoa, bertan erabiltzen ziren hitzak. Baina eguna gogoratzen dutenek argi esaten dute: Sarri zen arazoa. Eta arazo horri erantzuteko Bilboko liburu-saltzaileek “Cuentos Incombustibles” argitaratu zuten, Sarriren ipuina barne.
29 urte igaro dira hori gertatu zenetik. Zentsura oraindik badela argi dago, galde diezaiotela Fermin Muguruza edo Soziedad Alkoholikari, bestela. Baina atzokoan Nafarroako Parlamentuak hartutako erabakia bezain larriak gutxi izan dira gertaturikoak.
Euskal Herriak Bere Eskolak salatu duenez Parlamentuan CDN, UPN, PSN eta IUNk “Euskal Herria” kontzeptu gisa aipatzen duten edozer debekatzeko pausoa eman dute:
Hasieran “Euskal Herria” aipatzen zuten liburuak doakotasunetik kanpo gera zitezela adostu zuten. Euskal Herria aipatzen bazuten, ezin zen beste liburuak bezala erabili. Baina 31 ikastetxek liburu horiek erabiltzen jarraituko dutela ikusi dutenez orain debeku osoari eman diote bidea, hasieratik argi zegoena inoiz baino argiago utzi: zentsura, Euskal Herriaren aurkako erasoak eta euskara eta euskal kulturarekin harremana duen ororen deuseztea.
Eta bitxia CDNk emaniko argudioa:
“Desde CDN esperamos que el Gobierno de Navarra, que ha secundado la propuesta, modifique la orden foral que emitió Catalán a fin de que estos libros no puedan utilizarse en ningún centro de la comunidad. Ahora exigiremos que se cumpla está decisión”
Nafarroan oso ondo dakite ospatzen Liburuaren Eguna!
Aste honetan Rubalcabak deklarazio bereziak egin ditu EAEko hezkuntza markoaren inguruan. Azken aldian tematuta daude “Educación para la Paz” izeneko inposaketarekin. Honetan euskal gatazka “onen eta txarren” ipuin batean kokatuko dute eta, horretako, alde bateko biktimek eskoletan hitzaldiak eman ditzaten nahi dute. Baina giroa berotzeko lehenago hainbat adierazpen behar dituzte, noski. Ezin dute horrela, bat-batean, inposaketa burutu. Batzuk normalak dira, adibidez Celáa, edo Pagazaurtundua gaiari tiraka agertzea. Baina badira beste batzuk girotzeko direla, Lamarka edo Rubalcabarenak, adibidez. Metodoa honakoa da: Celáa eta hainbat biktimek proposamena egin dute; ondoren Lamarkak testu bat aurkeztu du gazte gehiegik “biolentzia” onartzen dutela esanez; eta azkenik Rubalcaba etorri da gurera esatera “Zerbait gaizki dagoela EAEko hezkuntza sisteman gazte askok biolentzia legitimatzen badute”. Metodo horrekin berehala poliziak eskoletan ikusiko ditugu, bakezaleek bakeaz bakean hitz egin dezaten, ikusiko!Baina Rubalcabari gauzatxo bat ahazten zaio: gaur egungo “Hezkuntza Sistema” Buesak sortu zuen, EAEko Hezkuntza Sailburua zelarik. Hau da, eskolak “biolentoak” sortzen baditu eurek eginiko sistema dela eta izango da. Baina haruntzago joango naiz: 1993an Buesak “Euskal Eskola Publikoaren Legea” egin zuenean Espainiako Hezkuntza Ministerioa Rubalcabaren eskuetan zegoen. Hau da, momentu honetan EAEn dagoen hezkuntzak “biolentoak” sortzen baditu errua Buesa eta Rubalcabarena izango da, eta ez beste inorena, legeri markoa bera eurek moldatu zutelako… ezta?
Badira gaiak egunero prentsan agertzen direnak, eta horrela lortzen dute garrantzi berezia izatea. Adibidez: krisi ekonomikoa, Athleticen partiden emaitzak, A Gripearen ondorioak… Badira beste batzuk, ordea, ez dutenak garrantzi berdina izaten, nolabait ez zaizkigu hain garrantzitsu iruditzen.
Gai horietako bat gure seme-alabek (nireak ez, ez ditudalako, baina ulertzen delakoan nago) zer ikasten duten da. Nafarroa Garaian Euskal Herria terminoa kendu nahi dute ikastetxeetatik eta horretarako argitaletxeen zerrenda beltza ere osatu dute. Eurek garrantzia ematen diote gaiari, badakitelako hezigunetan ikasten dela etorkizunean izan/jakin/egin behar duguna. Eta zenbat dira horren inguruan kexa agertu duten gurasoak? Tamalez gutxi.
Berdina egin dute orain Zonalde Mixtoaren hedapen txikiarekin. Eurek garrantzia eman diote, hainbesterako izan da ezen Gobernu aldaketa bat ere suertatu den aitzakitzat abstentzio bat hartuta. Eta benetako arrazoiak horiek ez badira ere orain Perez-Nievasen ordez Alberto Catalán alderdiko pisua jarri dute. Eurek garrantzia eman diote, bada.
Aurrekoan liburu baimenduetako bat ikusi nuen. Espainiako mapa eta gertakari ugariren tartean baziren hainbat Euskal Herriko mapa. Lopezen logika absurdoa jarraiki liburu horietan Zuberoaren mugak ondo zehazten ziren, biata Eskiula exklabe moduan agertarazi… baina Trebiñu txurian agertzen zen. Ilogikoa? Ez, eurek garrantzia ematen diotelako baino ez da.
Askok, bitartean, eskoletan txertoak nola banatuko diren eztabaidatzen dute. Eurek garrantzia ematen diote, eman diezaiogun geuk ere.
Egun hauetan zalaparta handia sortu dute komunikabideek “A gripea” dela eta ikastetxeek denek batera irekiko ote duten eztabaidatzerakoan. Gripe honekin sortu duten ikara sekulakoa da, jendeak horren inguruan hitz egiten du kalean, farmazietan eta komunikabideetan. Izua, “shockaren dotrina”, kezka berriak… hori da egin nahi dutena. Aurrez jakin dezatela: nik ez dut txertorik hartuko eta ahalik eta esfortzurik handiena egingo dut inork har ez dezan.
Eta eztabaida hori garatzen zen bitartean irakasleek txertoa jasotzea eskatzen omen zuten, taxistekin batera. Eskolan guztiek batera ez hastea erabakitzen zuten Nafarroan… eta Celaá andereak ikasturtearen hasiera eskolako lehen egunean egin beharrean irakasleak lanera bueltatzen ziren egunean egitea erabaki zuen.
Celáak bi erabaki oso garrantzitsu hartu zituen eszenifikaizoa egiteko. Lehena lekua izan zen: Ezkerraldeako B ereduko ikastetxe bat, hau eredu gisa jarriz. Kontseilariak badaki, ordea, B ereduak ez duela euskalduntzen (euren datuen arabera 3tik bakarra euskaldutzen du) eta are eta gutxiago Barakaldon. B eredua zerbaiten adibide bada egin behar ez denarena da. Jakin beharko luke legea betetzen ez duten ereduak publikoki bultzatzea ez dela oso ideia ona.
Bigarren erabakia lausoagoa zen. Komunikabideek ezin zuten grabatu eskolako haurren negarrak, ez zegoelako haurrik. Horren ordez ikasgela batetik emititzea izan zen ideia eta zuzenean Gaur Egun eta Teleberrian sartzea. Eta ikasgela huts horretako dekorazio bakarra Espainiako mapa handi bat izan zen. A gripea, B eredua, Curriculum arrotzak, Celaáren ABCa.
Niñotas Hembrita bertsolari bikaina da, nahiko ezaguna gainera azken aldi honetan. Beno, hori irakurri ahal izan genuen gutxienez aurreko batean Deian (http://www.twitpic.com/4z46n), baita Niké Amonarais eta Ilaski Serranok aurkeztutako saio batean parte hartuko zuela ere. Niñotas Hembrita hau Onintza Enbeita da. Baina nola liteke? Beno, ba erantzuna sinplea baina gogorra da: gaur egungo hezkuntza ereduak bultzatu du, lehen hezkuntzatik unibertsitatera. Ikus dezagun zergatia.
1- Hego Euskal Herrian ikasi duen edozein ikaslek oso ondo daki Cádizko Konstituzioa zein urtetan sinatu zen, baita “La Pepa” izena ematen diotela. Ipar Euskal Herrian ikasi duen orok badaki Charles de Gaullen ondoren Georges Pompidou izan zela presidente. Baina nork daki zeintzuk izan diren bertsolari finalean parte hartu dutenak? Patxi Lopezek Axular aldarrikatzen zuenean ba al daki Nafarroa Garaian jaio eta Lapurdin hil zela? Eta zenbatek dakite Lopez bera ez dela izan berez PSOEko lehenengo lehendakaria (Ramon Rubialek antzeko postua izan baitzuen)?
2- Kazetaritza eredu bat bultzatu dute zeinetan copypastea den oinarria. Ikertu baino teletipoa kopiatu, hori da eredua. Teletipoa gaizki badago ere. Eta ordenagailuak hitz bat horrela esan beharrean bestela esan behar dela esaten badizu… kasu egiozu.
3- Biak batuta emaitza zein den ikusten dugu: kopiatu, ordenagailuak gaizki zuzendu, eta ezjakintasunagatik horrela utzi. Eta txarragoa oraindik, ez eman garrantzirik. Zer gertatuko litzateke Niñotas Hembrita beharrean Brus Esprinstin edo De Bitels idatziko balu? Kaleratzea, ziur nago. Baina euskaldunen inguruan denez…
Aurreko hauteskunde batzuetan Eusko Alkartasunak “egitEA” leloa erabili zuten behin eta berriro. Eta badirudi oraindik ere gogoak dituztela Espainiar Curriculuma eraikitzen jarraitzeko. Atzo Tontxu Camposek urgentziaz eta dekretuz Batxilergorako Curriculuma aurkeztu zuten. Aldaketa gutxi, Espainia gehiago. Eta euskalduntzeko ideia bai biana neurririk ez. EHBEk irakurketa interesgarria egin du bere webgunean: http://www.euskaleskola.org/index.php/plazara-mainmenu-26/inposaketarik-ez-mainmenu-58/298-guk-geurea-euskal-curriculuma
Asteazken honetan “C” hizkiarekin hasten diren hiru hitz ezberdinen inguruan hitz egin zen. Lehenengoa Ciudadanía zen. Bigarrena Curriculum. Hirugarrena Constitución. Eta hiru hitz horiek auzitegiek elkartu zituzten, gobernu eta gobernutxuentzat pozgarria izan zen egun batean.
Bigarrena, eta zalaparta gehien sortu zuena, batez ere interpretazioatera ireki zelako Espainiako Epaitegi Gorenak “Educación para la Ciudadanía” ikasgaiaren inguruan eginiko epaia izan zen. Epai horren arabera ikasgai horri kontzientzia eragozpena egitea ez zen zilegi, ikasgaiak Espainiar Konstituzioaren baloreak baino ematen ez zituen bitartean. Hau da, 2. artikuluak dioen bezala Espainia nazio zatiezina dela ikasten den bitartean, edo 8. artikuluak dioen bezala armadak bere osotasuna mantentzen duela irakasten den bitartean arazorik ez! Hori bai, “polemikoak” ziren gaiak ekidin behar zirela ere estean zuen. Eta nola nik polemika nahi dudan gaiarekin egin dezakedan hemendik aurrera Euclidesen geometria ikasi ez dadin proposatuko dut, nire moral Riemanniarrak espazio lauak zikinak eta pornografikoak direla esaten duelako.
Lehenengo epaiak, ordea, zarata gutxiago sortu zuen. EAEko Curriculuma legezkoa zela esaten zuen eta ez zegoela arazorik hizkuntza eskakizunekin ez eta Ciudadanía ikasgaia irakasteko irizpideekin ere. Argigarria oso. EAEko Curriculuma, Tontxu Camposek (Eusko Alkartasuna) proposatu zuen hori LOEren garapen soila zela genionean arrazoia genuen. Espainiako Konstituzioaren baloreak ikasteko balio zuela genionean ere arrazoia genuen, beraz. Argigarria oso. Hiru hitz, oso elkarrekin.
Aste honetan Euskal Herriak Bere Eskolak “Euskal Curriculumaren aldeko manifestua” aurkeztu dute prentsaurrean. Euren helburua Euskal Curriculumaren aldeko 10.000 pertsonaz osatutako herri harresia eraikitzea da, nolabaiteko curriculum inposatuen aurkako fronte bat eta aldi berean eraikuntzan murgiltzeko konpromisoak hartuko dituena.
Leioan ikasten duen lagun batek komentatu dit orain dela minutu batzuk Zientzia Fakultatearen aurrean eraiki den plazari “Mikel Laboa plaza” izena jarri diotela; eta Arte Ederren aurrean egongo denari “Jorge Oteiza plaza”. Oso ondo deritzot, noski! Herri kulturaren bi idolo, ia-ia ikono, non eta Txillidaren logoa duen unibertsitate batean. Aurrerapausu garrantzitsuak dira, kontuan izanda orain arte kale izen ofizialak “Via Julia” eta “Via Apia” zirela.
Baina haruntzago joan beharko genuke. Hau da, ez du ezertarako balio Mikel Laboak Leioan plaza bat izatea, ez eta Jorge Oteizak, baldin eta euren inguruan ezer ikasten ez bada. Oteizaren inguruko irakurketa sakon bat entzun nuen lehenengo aldia Arte Ederrak ikasten zituen baten eskutik izan zen. Eta Laboaren pare bat abesti paradigmatiko kenduta gutxi ikasi genuen “Ez Dok Amairu”ren inguruan gure ikastetxean. Oteizaren obraren berri gehiago ikasi nuen Pello Zabalarekin Arantzazun pasatako ordubetean Plastikako ehunka ordutan baino.
Laboak eta Oteizak leku bat dute Euskal Curriculumean. Eta beraren alde ekin behar diogu, ahalik eta azkarren. Bestela 3 urterekin eskolara sartu denak hemendik 13 urtera zer jakingo du bi hauen inguruan? Euskal Curriculuma aldarrikatu, borrokatu eta eraikitzeko garaia heldu da.
