Azkeneko hiru aste hauetan hiru berri pozgarri irakurri ditut hezkuntzari dagokionez. Badakigu Hezkuntza Sistema Nazionalaren eskubidearen aldarrikapenaren baitan hiru direla ardatza nagusiak: euskal curriculum bat izateko eskubidea, Euskal Unibertsitatea eraikitzeko eskubidea eta eskolaren bidez euskaldundua izateko eskubidea. Ba azkeneko hiru astetan hirutan hiru izan ditugu.
Lehenik eta behin Kursaalean Euskal Curriculuma aurkeztu eta herriratu zen. Tresna hau dagoeneko guztien eskura dago Wikibooksen. Bertatik ez bakarrik irakurri eta zabaldu… konpetentzia eta edukiak garatzeko aukera ere badago.
Bigarrena San Pedro egunaren bezperan izan zen. Euskal Unibertsitatearen bidean pauso atzeraezina eman zen Euskal Unibertsitatea Fundazioa aurkezterakoan. Lehenengo campusa Tolosan irekiko dutela iragarri zuten, baina bestelakorik ere irekiko dela Nafarroan argitara eman zuten. Eta ziur nago unibertsitate hau irekitzeko geratzen diren bizpahiru urtetan berri pozgarri gehiago entzungo ditugula.
Hirugarrena aste horren bueltan ere izan zen. Eskolak euskaldundu behar duela milaka herritarrek eskatu dugu, baita sinatu ere. Orain dela bi urte jasotako 107.768 sinaduretatik gorakoek hala adierazten dute. Baina Euskal Herria kontinentalean Euskararen Erakunde Publikoa, eta Nafarroan Vascuencearen Instituto Navarroa izeneko iruzurrak baino ez dituzte sortu eskari hau estaltzeko. CAVen oraindik bueltaka dabiltza eta bakoitzak bere posizioak hartu ditu. Ezker Abertzaleak ere eskola euskalduntzeko bere proposamena aurkeztu zuen 28an Donostian.
Pozteko moduko hiru berri. Ospatzeko modukoak… nik Iruñean ospatuko ditut, Bodegika tabernan.
Gaur da E eguna. Ez naiz Hezkuntzaren Historian aditua, baina badakigu hezkuntza estatuen eta boteretsuen esku egon dela beti. Hezkuntza hasieran jauntxoen eta elizaren esku baino ez zegoen. Baina Industria Iraultzaren ondoren herritar gehienek hezkuntza behar zutela konturatu ziren eta horrela ekin zioten hezkuntza unibertsalizatzeari. Hezkuntza guztientzat, langileak bakar batzuentzat.
Baina beharrak behar ziren eta hezkuntzaren demokratizazio moduan ezagutu dena eman zen: estatuen interesen arabera eraikitzeko eskola bat. Hizkuntza bakar batean, eredu bakar batean. Guztiak espainiar edo frantziar biztanleak, adibidez. Eta hizkuntza bakar batean: homogenizazioa, alienazioa, desnazionalizatzea.
Eta momentu horretan sortu ziren lehenengo ikastolak Euskal Herrian. Euskaraz, eredu pedagogiko berri batekin eta finean Hezkuntza Sistema Nazional baten aldeko eskolak ziren. Eta hain handia izan zen bere arrakasta, hain handia herriak eginiko eskaria, hezkuntza publikoan ere euskara sartzea lortu zela.
Euskaraz bai, baina oraindik espainol eta frantses gisa hezten ziren ikasleak, baita herri mugimenduak sorturiko ikastoletan ere. Eta ideia horretatik abiatu zen Euskal Curriculuma sortzeko asmoa. Gaur da eguna. E Eguna. Edo EC eguna deitu beharko genuke? Lehenengo aldiz historian Euskal Curriculum bat izango dugu, herriak sortua eta herriarentzat. Gaur Kursaalean ekitaldi batean aurkeztuko da, eta orain herriaren esku egongo da. Euskaraz funtzionatzen zuten heziguneak sortu genituen, herritarren lanarekin. Orain Euskal Curriculumarekin jardungo duten heziguneak eraikitzea guztion esku dago berriro. Zorionak guztioi!
Urte berria hasi da eta aurrean zer dugun ikusteko garaia heldu da. Urte hasierako helburu horiek behin ahaztuta zer gertatuko denaren inguruko erreflexio ugari irakurtzeko aukera egoten da egunotan. Euskal Herrian badakigu zer dugun: iruzurrak eta inposaketak. Eta hauek jasan nahi ez dutenentzat, ostiak.
Urte honetan iruzur berriak ikusiko ditugu: Tontxu Camposek hizkuntza politika berritua aurkeztuko duela aurreikus daiteke. Vascuencearen Instituto Navarroak badu nork zuzendu:Xabier Azanza. Eta gainera curriculumaren kontuarekin bazterrak nahasten jarraituko dute. Ibarretxek erabakitze eskubidearen izenean beste 4 urte irauteko plana exekutatuko duen urte honetan (Ibarretxe Plana hori baino ez delako) eta PSOErekin antzerki berria prestatzen duten bitartean herritarroi gure beharren inguruan erabakitzea ukatzen digute. Iruzur berri horretan ez dago tokirik AHTaren inguruan hitz egiteko, noski, Bologna Prozesuaren inguruan ez dagoen bezala.
Eta iruzurrik egin ezin dutenean zuzenean inposaketara igaroko dira: legeak hemendik, dekretuak handik. Guztia “nik diodalako” eta gainera eskerrik asko esan beharko. Horrela ikusiko dugu Bolognaren kontura karrera batzuk nola desagertuko diren, Xabier Azanzak haur eskola euskaldunak non ezin diren ireki erabakiko du eta polizia unibertsitatetan sartuko da.
Azkenik hauen aurka aritu eta Euskal Herria eraiki nahi dugunontzat, Euskal Estatuan bizi nahi dugunonzat, ostiak baino ez. Baina guzti hauek bagabiltzalako dira. Curriculuma, euskaldunduko duen eskola, Euskal Unibertsitate bat eraikitzen gaudelako egiten dituzte holakoak. Horregatik 2008an… Gora Euskal Herria ostiatua!
Egun hauetan Tontxu Campos vascoen gobernutxoko hezkuntza arduradunak iruzur berri bat sukaldatzen dabil. Urteak dira jada Euskal Curriculuma izeneko ilusioz beteriko proiektua mamitzen hasi zenetik. Ordutik ehunka eragilek eta milaka herritarrok parte hartu dugu bertan, ziurrenik Europan inoiz egin den curriculum parte-hartzaileena lortuz. Baina gobiernilloak izpiritu horri uko egin dio eta Espainiar legedia EAEn berriro aplikatuko du… baina Euskal Curriculuma izenaren pean.
Camposek esku artean darabilen curriculuma ez da inolaz ere Euskal Curriculuma. Hasieran bertan esaten du LOEn oinarritua dagoela, hau da, Madrilek esandakoan. Bestelako harribitxien artean honakoak esaten ditu (bide batez, gazteleraz baino ez dute egin oraindik): “Ezagutu, bere egin eta baloratu giza eskubideen nazioarteko agirietatik, Umearen Eskubideen Konbentziotik, Espainiako Konstituziotik eta Autonomia Estatututik eratorritako eskubide eta betebeharrak, identifikatuz eta onartuz oinarri dituzten baloreak, etikoki baloratzeko jarrera kolektibo eta pertsonalak, eta haietatik eratorritako gizarte errealitateak”;edota: «Aztertuko da zergatik Euskal Herrian, Espainiako beste zonalde batzuen aldean, gutxiago asimilatu ziren erromatarren hizkuntza eta ohiturak». Eta gainera Euskal Herria izenarekin euren gobernutxoak kudeatzen duen lur-zatia baino ez dute izendatzen!
Nire ustez iruzur berri baten atarian gaude, iruzur handi bat, gainera. Hainbeste herritarren borondatearen gainetik pasa eta bere eskubideak zapuzteko helburua du EAErako Curriculum honek. Baino berriro ere Madrilen esanetara makurtzen da hirukoa, gure eskubideak azkar doan tren baten truke aldatuz.
Bihar, Irailak 26, deialdi bikoitza luzatu du Euskal Herriak Bere Eskolak. Alde batetik Euskal Curriculumarekin lotua “Hezkuntza Sistema Nazionalerantz, Euskal Curriculuma. Iruzurrik ez!” lelopean kontzentrazioa burutuko du EAEko parlamentutxoaren aurrean. Bertan Txontxu Campos sailburutxoak bere EAErako Curriculumtxoa aurkeztu baitu. Hau da, Euskal Curriculumaren izena kopiatu baina izaera arbuiatuko du, LOEren jarraipen bat baino ez den proiektuarekin.
Aldi berean, baina Iruñean, UPNAko irekiera ofiziala izango da. Bertan Bologna Prozesuaren aurrean hezkuntza komunitatearen hitza aldarrikatuko da, inposaketen gainetik, baina ere berean bestelako arazoak ere aipatuko dira: British Ereduak, euskaraz ikasteko ezintasuna, Instituto Navarro del Vascuence…
Nik bietako batetara joateko gonbitea luzatzen dizuet.
Aurreko artikulu batean esaten genuen (Edurne Larrañagarekin batera idatzitako horretan) salbuespen bakarra zegoela udako ikastaroak zirela eta: UEUkoak. Beste guztiak kapitalismoan, espainiar edo frantziar izaeran eta gure herriaren ukapenean oinarritzen zirela defendatzen genuen, hainbat datu eskainiz.
Gaurkoan barkamena eskatu behar dut, pare bat kritika jaso nituelako. Bada beste ikastaro bat pedagogia aurrerakoian, Euskal Herriaren ezagutzan eta autogestioan oinarritzen direnak: Ikasle Abertzaleaken Eskola Ibiltaria… jada pasa da, baina asko ikasi dugu bertan!
Testuliburuaren jabe dena, irakaskuntzaren jabea ere izango da. Hala esan zuen Jules Ferryk (fr, es) eta hala hasten da Euskal Herriak Bere Eskolak egin zuen “Bizitza ez da testu liburu bat” dokumentua.
Eta gero gogoetarako ideia hau:
”
Euskal curriculuma gorpuzten ari garen honetan, beharrezkoa irizten diogu pedagogiaren eremuan ere gogoeta zabal bat egiteari. Hau da, curriculumean jada finkatzen ari gara, (…) zeintzuk diren, derrigorrezko hezkuntza bukatzean, Euskal Herriko ikastetxe batean ikasten ari den 16 urteko gazteak, gutxienez ezagutu behar dituen gertaera eta kontzeptuak, lortu behar dituen trebetasunak eta egiten jakin behar dituen prozedurak, nahiz bereganatu behar dituen baloreak eta jarrerak. Baina zer ikastea bezain besteko garrantzia du nola irakasten den. Izan ere, egindako hausnarketan argi azaltzen da ezen, testuliburuen gehiegizko erabilerak eragin kaltegarriak dituztela ikasleengan nahiz irakasleengan eta ondorioz hezkuntzaren dimentsio osoan.”
Orain jada berandu da artikulu oso bat idazten jartzeko, baina gai honekin harremanetan dagoen beste ikerketa bat ikusi dut eta beroturik hasierako erreflexio batzuk idazteko gogoekin nago.
Txostena Ekologistak Martxan elkarteak egin zuen iaz eta Testu Liburu ezberdinetan dagoen Curriculum izkutuaren parte baten inguruan aritzen dira, ekologismoari eta garapenari dagokiona, hain zuzen ere. Txosten osoa luzeegia da, (laburtuak 185 orrialde ditu!), eta nahi duenak http://www.ecologistasenaccion.org/IMG/pdf/Informe_curriculum.pdf helbidean eskura dezake. Euren ikuspuntuak e zdu bermatu baino egiten bizitza ez da testu liburu bat dokumentuan argitaratutako hainbat datu. Harri bitxiz beteriko 185 orrialde dira, irakur ezazue!
Arazo bat dut. Larunbat honetan Gaur8ko ale idatzian artikulua idaztea tokatzen zait eta niri artikuluak lege elektoralak eta ez haustea zaila da. Larunbatean batzuek erreflexionatu beharko dute (nik jada nire bozkaren norabidea borobildua dut) eta horregatik ezin dut idatzi ezer alderdiren bat ukitzen duena. Agian hoberena da aste honetan gai zailago hauek ukitzea eta larunbatean zerbait lightagoaren inguruan idaztea.
Gaurko artikulua hasteko PNV-EA-IU tripartitoa leku batzuetan elkarrekin joatea eta beste batzuetan bereizirik joatearen kontura idatzi nahi nuen. Baina egia esan Iñaki Iriondok gaurko GARAn modu oso zehatzean azaldu du bakoitzak dituen kontraesanak. Hori dela eta beste kontraesan batean fijatuko naiz gaurkoan.
Bitxia da ikustea nola hiru alderdik EGIN aditza erabili duten bere leloetan (egin behar dugu, Euskal Herria egitEA eta Gehiago egingo dugu). Bakoitzak egin horrekin esan nahi duena ez da, noski, berdina; azkenean, praktikan, hiruek berdina egingo dute. Kasu bat besterik ez dut jarriko.
Angeles Iztueta oraindik Hezkuntza Sailburua zenean Gasteizko gobernutxuan Udalbiltzak, Sortzen-Ikasbatuazek eta Ikastolek sinatu zuten Euskal Curriculuma egiteko konpromisoa diruz laguntzea erabaki zuten. Hor hasi ziren arazoak, nolabait gatazka berri bat. Gobernutxoak bere aldetik tiratu nahi zuen eta abertzaleena zela irudikatu. Horretarako inbertsio ekonomiko eta humano handia egin zuen, ahalik eta Euskal Curriculuma sortzeko prozesua bihurritu zuten arte.
Prozesuak, hala ere, herri borondatearen seinale, aurrera zihoan. Iztueta joan eta Tontxu etorri. Biak EAko kide. PNVk kritika handiak egin zizkion barne mailan EAri hezkuntzak hartzen ari zuen bide gatazkatsua zela eta eta bakoitzak izango zituen sailak negoziatzen hasi zirenean EAk Osakidetza bere gain hartzea proposatu omen zion hezkuntzaren truke. PNVk ezetz, noski. Osakidetzan inongo oposiziorik gabe aukeratzen diren karguen kopurua askoz altuagoa da Hezkuntza Sailan baino.
Eta horrela ekin zion Tontxuk legealdiari. Arazoz beteriko maletin batekin, erronka handiekin eta hortik nola atera jakin ezinda. Egin zuen lehenengo jugada nahiko interesgarria izan zen. Sortzen-Ikasbatuaz gutxietsi eta Udalbiltza-Ikastolak-Sortzen akordioan eskola publikoa ordezkatua ez zegoela argudiatua diru-laguntza izugarriak eman zizkion PSEk mugitzen zituen taldeei: EHIGE-BIHE-SAREAN. Hiru hauek Euskal Herrirako Curriculuma egin zuten, Espainian oinarritutako dokumentu bat. Titulu bikaina, euskal ordez Euskal Herrirako jarrita abertzaleagoa zela baitzirudien. Dagoeneko Txontxuk bere bidea ireki zuen: alde batetik espainiar legediak zuen LOEa izango zuen mahai gainean; bestetik herri borondatez sorturiko curriculum bat; eta azkenik euren interesak asetuko zituen hirugarren aukera bat. Euren ideia poutpourri bat egitea zen.
Osagai horiekin EAk PNV eta PSEren nahiak ase baino ez ditu egin. Orain dela bi aste ezagutu ziren detaileen arabera Espainiar konstituzioan oinarritzen diren jakintzak ikasi beharko ditu euskal ikasle batek. Baina hori baino larriagoa oraindik, dokumentu horretan Euskal Herria izenarekin agertzen da EAE, eta modu horretan Euskal Herriko Curriculuma egin dutela esaten dute. Isabel Celaá (PSE) izan da poz handienarekin agertu dena Tontxuren proiektua defendatzen.
EHBEk eginiko prentsaurreko batean, Edurne Larrañagak horrela azaltzen zuen: “Espainiatik inposaturiko LOE legearen garapen soila da, nahi bada, ikuspegi `euskañol’ batekin apaindua”. Hori da EAk bultzatu duen Espainiar Curriculuma.
Tranpa itzela da, noski. PNV-EA eta Aralarrek (Batzarrerekin batera), Nafarroa Bai siglak osatzen dituzte. Kontuan izanda hortik bi alderdik Euskal Curriculuma egon behar duela defendatzen dutela normalena izango litzateke honen defentsa egitea Nafarroan. Gainera PNVrentzat ere ideia ona litzateke, nolabaiteko euskalduntasuna bultzatu asmoz. Baina ez da hori euren ideia, Euskal Curriculuma Vascongadoentzako da, Nafarroan beste bat egin beharko delako. Hori da euren kontraesana, hori euren tranpa, hori da eurentzat herria egitEA.
