Txipiroiak euren tintan prestatu zituzten iazko Aste Nagusiko asteazkenean konpartsek eginiko leihaketa gastronomikoan. Bertso-bazkaria izan zen ostean. Umeentzako marmitako ikastaroa ere izan zen eguerdiko 11tan. Sukaldean aritu nahi ez zuten umeentzat puzgarriak eta aerobica ere egon zen eguerdi partean. Algaran bazkaldu zutenek Anje Duhalde izan zuten bazkaloseta animatzen. Aixe-berrikoek magoak eta aurpegi-margoketa egin zuten arratsaldean; Tintigorrikoek ere magia emanaldia antolatu bazkaldu ondoren.
Iaz Bilboko Aste Nagusiko asteazkenean Kaskagorrikoek Akelarrea antolatu zuten. Eta kontzertuen ordua ere iritsi zen: Twisted Pulps, The Yellow Big Machine, Ezinean, Leihotikan, Kriminal Forceps, Tximeleta, Hilbete, Izate eta Emon taldeek jo zuten konpartsek antolatutako guneetan.
Prentsan gauzak egiteko behar den denbora dela eta artikulu hau asteazkenetan bidali behar dut. Ez dakit, beraz, zer nolako giroa egongo den gaurkoan Bilbon. Suposatzen dut gauza gutxi egongo direla egiteko. Izan ere Bilboko Aste Nagusiaren funtsa konpartsak dira. Iaz Plaza Barrian izan nintzen Fanfare Ciocarla ikusten asteazken batez. Plaza Barrira sartu aurretik eta bertatik irteterakoan txosnek eskainitako giroak eman zidan jaian jarraitzeko aitzakia. Txosnarik gabe Aste Nagusia ez da Aste Nagusi…
Marijaiak herria ordezkatzen du eta herririk gabe ez dago jairik. Tamalez, Azkuna egoskorregia da (beste irain batzuk ere burura etortzen zaizkit) atzera buelta egiteko. Aste Nagusiarekin bukatu nahi dute, jai herrikoiekin bukatu nahi dute… Marijaia hil nahi dute.
UNAMen egon nintzen joan zen astean. UNAM munduko unibertsitaterik handienen artean dago, 292.000 ikaslerekin. Mexikoko hezkuntza erakunderik handiena da, eta autonomia osoa du gobernutik. UPV edo UPNAn gertatzen ez den bezala, ezin da poliziarik sartu.
UNAMen izaera publikoa benetakoa da. Bertan matrikulatzeak 20 peso zentabo balio ditu, hau da, 2 xentimo euro baino gutxiago. Nahi duen orok ikasi dezake, baldin eta beharrezkoak diren hezkuntza eskakizunak betetzen baditu.
Gainera kulturaren bangoardian dago. Hiru Nobel saridun mexikarrak bertakoak dira. Antzerkia, zinema eta musika herritar guztien esku uzten ditu, prezio oso merkeetan. Edozein herritarrek bertako liburu bat hartu eta fotokopiatu dezake (!).
Bere campusetik paseatzea benetako plazer bat da. Barruan erreserba biologiko bat du eta eraikinak natura horren parte badira. Museoak eta plazak ditu. Baita 10 autobus ibilbide ezberdin. Udan zehar estentsio kulturalak funtzionatzen du, kirola, musika emanaldi famatuak eta erakusketak eginez. Eta egiten duten guztia euren irrati eta telebista propiotik emititzen dute, mundu guztiaren esku jarriz.
UNAMeko greba ikasle mugimenduan geundenean bizi genuenok erromantizismoz begiratzen diogu erreferente honi. Oraindik ere gertakari horren arrastoak badira. Ikasle mugimenduak sorturiko irrati libre batek Zientzia Fakultateko “Consejo General de Huelga” izeneko ikasle gela okupatutik emititzen du. Poliziak eta gobernuak ezin dute itxi. Errektoretza ez da ausartzen. Jakituriaren tenplu honetan ez dago euskal errektoreek darabiltzen errepresio mailarentzat lekurik.
Joan zen larunbatan Jon Anza agurtzera joan zirenek aurpegia estalita zutenen mezua entzun ahal izan zuten. Ordu berdinean, baina 10.000 kilometro baino gehiagora beste kaputxadun batzuen mezua entzuten nuen nik. Oventicen nengoen, San Andres Larrainzar edo San Andres Sak’amchen de Los Pobres udalerriko herri batean. Herri hau Udalerri Autonomo Errebelde Zapatistetako (MAReZ) bat da eta bertan kokatzen da II. Barraskiloa; hau da, bertatik kudeatzen dira eskualde horretako beste MAReZak.
Turista politikoak jasotzen ohituak daude leku honetan. Baina protokolo benetan zorruna dute, bertako egoera politikoak edozein momentutan eztanda egin dezakeelako. Bertan ginenon asmoa zapatisten proiektua ezagutzea zen, euren helburuak eta, nire kasuan, eraikuntza eta autogestio prozesuan hezkuntzak jokatutako papera.
Duela urte batzuk EZLNk abangoardia utzi eta eraikuntza prozesuak babesteari ekin zion. Snail (tzoltziles “batzar”, ingeleraz “Barraskilo”) guztiak garai horretan sortu ziren. Eta eurekin batera medikuak, kooperatibak eta eskolak, haur eskoletatik 2. hezkuntzara. Ez da kasualitatea, noski, cooperativa eta bizilekuez gain leku gehien hartzen duenak hezkuntza eraikinak izatea. Azken finean euren hizkuntza eta baloreek biziraun dezaten modu bakarra hori dute. Eskolan Zapata, Villa eta Che Gebararen aurpegiak eta, arbelaren ondean galdera bat: “Zer da iraultza?”.
“Kontatu ezazue bizirik gaudela, ez garela desagertu, eta proiektuak egiten gaudela”, eskatu zigun MAReZ bateko agintariak. Bizirik daude, aktibo daude, ideia eta erronkez beterik. Zapata, ere, bizirik dago.
Mañeru Nafarroako herri txiki bat da, Garestik gertu eta, Huajolotoen abestiak dioen bezala, Ziraukitik gertu. Nafarroan bakarrik gerta daitezkeen malerus horietako bati esker Mañeru zonalde ez-baskofonoan dago, bere mugakide den Gares zonalde mixtoan dagoen bitartean. Mañeruk eskola txiki bat du, barkatu… Mañeruk eskola txiki bat zuen. Eskola honek 6 ikasle zituen ikasturte honetan, baina erdiak Garesera joatea erabaki dute. Garesko eskolak jantokia du eta bertan Haur eta Lehen hezkuntza ikas daiteke.
Ziraukik, Mañeruk bezala, ardo gorri ona omen du. Hori esaten zuen abestiak. Ziraukik muga egiten du Mañerurekin eta, herri honek bezala, eskola txiki bat zuen. Iaz itxi zuten. Ikasleen gehiengoak nahiago zuen Garesera joatea ikastera. Barkatu… gurasoen gehiengoak nahiago zuen euren seme-alabek Garesen ikastea.
Zein izan daiteke portaera arraro hau emateko arrazoia? Zerk bultzatzen ditu Zirauki eta Mañeruko gurasoak euren seme-alabak beste herri batera ikastera bidaltzea? Jantokian egon zitekeen klabeetako bat… baina antza ez da hori.
Erantzuna badakizuelakoan nago. Ziraukik eta Mañeruk ezin dute eskolarik mantendu zonalde ez-baskofonoan daudelako eta, beraz, ez dutelako D eredua eskaintzeko aukerarik. Euren seme-alabek euskaraz bizitzeko gai izatea hautatzen duten gurasoek seme-alabak herritik kanpora bidali behar dituzte. Garesera Haur eta Lehen hezkuntza egitera. Lizarra edo Zizurrera Bigarren Hezkuntza egitera. Eskola txikiak ixten dituzte, herriak husten dira, zonifikazioa oraindik mantendu nahi duten agintari batzuk egoskor hutsak direlako. Navarre is different.
Bai, irakurle maitea, pixa ari du. Ez da euria, ez da xiri-miria… agintarien pixa da gainera datorkiguna. Ikaragarria da gertatzen ari den guztia, hezkuntzan eta hezkuntzatik kanpo. Hurrengo egunotan EAEko 40 ikastetxek euskaldunduko ez duen eredu bakarra ezartzea. 40 ikastetxe horietan, eta hemendik urte gutxira Araba, Bizkaia eta Gipuzkoako guztietan (baita kontzertatuetan ere) eredu bakarra egongo da eskuragarri, eta hau ez da B ereduaren euskara mailara iritsiko. Hau, noski, gaztelera ikas dadin bermatzeko egiten dute.
Aste honetan zehar selektibitatea egingo dute milaka ikaslek. Aurreko orrietan irakurri duzue horren inguruan nahiko, beraz ez naiz luzatuko. Beste urte bat, aldaketak aldaketa, pedagogia kaxkarraren adibide gorena eskaintzen.
Hil hau bukatu aurretik Nafarroako ikastetxeek Santillana edo Santillanaren artean erabaki beharko dute euren klaseak eman ahal izateko. Batzuek ez dute hori egingo eta ikusiko dugu euren aurka oldartuko direla. Demokraziaren handitasuna omen.
Iraileko azterketak orain ekainan egiten dira. Bolognaren onura bat omen. Ez dutena esaten ikasturtea irailaren lehenengo astean hasiko dela da.
Eta hau gutxi balitz atzo hasita eta bihar arte Sitgesen Bilderberg Kluba bilduta dago, gure ekonomia izorratzeko neurri berriak hartzen, zerbitzu publikoen pribatizazio osoaz hitz egiten eta munduko populazioaren gaineko kontrolaz konspiratzen.
Ez dakit hau irakurtzen duzunean zein izango ote den eguraldia. Baliteke eguzkitsua izatea, edo hegazkinen arrastoek zerua estaltzea. Baina tantaren bat erortzen bada zure gainean, adi! Ez da ura, boteretsuen pixa da.
Tristea da, ez nuen hori gertatzea nahi… baina, tamalez, arrazoia nuen. Orain dela 4-5 urte hitzaldia eskaini nuen UPVko Medikuntza Fakultatean gaitzat Bologna Prozesua hartuta. Neoliberalismoaren erasoa zela argudiatu eta hezkuntza, osasun publikoa eta gizarte segurantza pribatizatzen bukatuko zela esan nuen. Eztabaida baten ostean dekanotzako norbaitek (ez dut gogoratzen zehazki nork) esan zidan hori ez zela posible, INOIZ ez zela osasun publikoa pribatizatuko.
Egun horretan bertan Radio Euskadin esan zuten Osakidetzak akordio bat sinatu zuela hainbat seguru pribaturekin, itxoite-zerrenda murrizteko. Baina hori ez zen nahikoa arrazoia edukizeko. Gaur, berriz, berri kezkagarri bat irakurri dut oraindik erdi-lo nengoela (edo erdi-esna).
“Maria Kutzek dio, Espainiako Gobernuak medikutara joateagatik ordaintzea proposatuko balu, aztertuko luketela”
Eta horren azpian:
“Eusko Jaularitzak proposatu du pentsiodun aberatsenek botikengatik ordaintzea”
Interesgarria irakurtzea Berriak dakarrena. Tamalgarria gai honetan arrazoia eduki behar izatea.
“Euskal Herrian euskaraz hitz egiterik ez bada, bota dezagun demokrazia zerri askara”. Hori zioen Oskorrik orain 30 urte plazarik plaza abesten zuen kantak. Orain, politikoki zuzenaren garai hauetan, badirudi Lizarran ezin dela hori abestu. Izan ere, gure demokrazia perfektu hau ezin omen da kritikatu.
Baina joan gaitezen abestiaren muinera: euskaraz hitz egiterik ez bada, hau da, debekua baldin badago, orduan ez dago demokrazia errealik. Beste modu batera azalduta: bertako hizkuntzan hitz egitea debekatzen denean faxismoaren beste aurpegi batekin aurkituko gara eta, antifaxista izatea, balore bat izan da orain gutxi arte. Eta argi dago Nafarroan euskaraz bizitzea ez dela erraza, are eta gehiago Lizarra edo oraindik hegoalderago dauden lekuetan. Horregatik atera ginen milaka euskaltzale kalera larunbatean.
Abestiak badu bigarren zati bat: “Euskal Herrian” aipatzen du. Eta horrek ere min egiten die Diario de Fachadako hainbat kunetazaleri. Ezin da Euskal Herria aipatu, eta hitz hori duten liburu guztiak eskoletatik kanpo egon behar dute. Fisikoki. Hori erabaki zuten aurtengo Liburuaren Eguna ospatzeko Nafarroako Parlamentuan. Eta erabakian argi utzi zuten: ez ziren bakarrik testu-liburuak: material pedagogikoa, mapak, bideoak eta bestelako guztiak ezabatzeko prest zeuden, eta men egiten ez zienak zigorra (administratibo zein ekonomikoa) jasoko zuen.
Madarikaturiko abestiak itzuli dira (noizbait joan balira…) eta, nork esango, Oskorriri tokatu zaio oraingoan. Bada! “Euskal Herrian euskaraz” abesterik ez bada… bota dezagun demokrazia zerri askara!
Aste hauetan sekulako eztabaida sortu da Celaá, Ares eta euren agindupean dagoen Patxik zuloak eraiki nahi dituztelako eskoletan, biktimekiko “enpatia” sortzeko (enpatia ez da zure izebarekin partida bat berdintzea, hitzokei?). Gehiengoa ordezkatzen duten alderdiek argi adierazi dute hori ez dela bidea, ez dela pedagogikoa eta doktrinatze hutsa dela.
Larria da, bai. Batez ere ez duelako inongo helburu pedagogikorik. Doktrina eta beldurra baino ez dute sartu nahi. Baina ez dute lortuko. 13 urte izan ditut (adin hori pasa duten guztiek bezala, noski) eta badakit adin horrekin txisteak egingo genituzkeela zulo batean sartzerakoan. Eta hori ez da enpatia sortzea, noski. Larria da, noski, baina ez da egingo duten gauzarik larriena.
Badirudi ahaztu zaigula bai Nafarroako Gobernuak zein EAEko kolpistek euskararekin amaitzeko eredu berriak proposatu dituztela, TIL eta Eredu Hirueleduna urrenez-urren. Oñati, Ondarroa edo Leitzan zaila izan daiteke euskararekin amaitzea, egia da. Baina Portugalete, Irun edo Atarrabian oso erraza da emandako pausoak bertan-behera uztea. Izan ere, nola da posible orain D eredu batekin lortzea zaila egiten dena etorkizunean B ereduarekin lortzea? Celaák eta Catalánek badakite, noski, horretan tematuta daude.
Eskolak Euskaldundu Herri Ekimenak kanpaina bat abiatuko du hurrengo asteotan, egoera honen inguruan informatzeko asmoz. Hitzaldi, kartel, eskuorri eta bestelakoak erabiliko ditu. Guztion ardura da egoera hau plazaratzea… zuloetan egon direnei gertatutakoa euskaraz ikastea nahi badugu, behintzat.
ZuZeurentzat idatzitako testua.
Apirilak 23, Liburuaren Eguna. Asko dira gaur entzundako liburu-gomendioak, irakurtzeko zaletasuna bultzatzeko mezuak eta entzundako berriak. Bada, ordea, ospakizuna modu xelebrean egin dutenak: Nafarroako Parlamentuak “Euskal Herria” kontzeptua duten testu-liburuak debekatzea eskatu du.
1981a zen. Bilbon Joseba Garaizar izeneko idazle batek “Enperadore Eroa” ipuina idatzi eta “Bilbo Hiria Saria” irabazi zuen. Argiak aipatzen zuenez: Joseba Garaizarren Enperadore Eroa ipuinak ez du biraorik, txorigorririk, ahokada iraingarririk. Sano narrazio fina da Ching-Fu pintatzailearen alabaz maitemindu den Hung-Wu enperadorearen istorioa. Xarma berezia du, hitzen aukeraketatik hasita. Izan ere, ipuin polita da maiteminez burua galdutako txinatar enperadorearena.
Baina Joseba ez zen Garaizar, Sarrionandia baizik. Eta hori ez zitzaion PNVri gustatu, noski, eta milaka liburu erre zituzten erraustegian. Antza ipuin horrekin zetorren beste ipuin bat zen arazoa, bertan erabiltzen ziren hitzak. Baina eguna gogoratzen dutenek argi esaten dute: Sarri zen arazoa. Eta arazo horri erantzuteko Bilboko liburu-saltzaileek “Cuentos Incombustibles” argitaratu zuten, Sarriren ipuina barne.
29 urte igaro dira hori gertatu zenetik. Zentsura oraindik badela argi dago, galde diezaiotela Fermin Muguruza edo Soziedad Alkoholikari, bestela. Baina atzokoan Nafarroako Parlamentuak hartutako erabakia bezain larriak gutxi izan dira gertaturikoak.
Euskal Herriak Bere Eskolak salatu duenez Parlamentuan CDN, UPN, PSN eta IUNk “Euskal Herria” kontzeptu gisa aipatzen duten edozer debekatzeko pausoa eman dute:
Hasieran “Euskal Herria” aipatzen zuten liburuak doakotasunetik kanpo gera zitezela adostu zuten. Euskal Herria aipatzen bazuten, ezin zen beste liburuak bezala erabili. Baina 31 ikastetxek liburu horiek erabiltzen jarraituko dutela ikusi dutenez orain debeku osoari eman diote bidea, hasieratik argi zegoena inoiz baino argiago utzi: zentsura, Euskal Herriaren aurkako erasoak eta euskara eta euskal kulturarekin harremana duen ororen deuseztea.
Eta bitxia CDNk emaniko argudioa:
“Desde CDN esperamos que el Gobierno de Navarra, que ha secundado la propuesta, modifique la orden foral que emitió Catalán a fin de que estos libros no puedan utilizarse en ningún centro de la comunidad. Ahora exigiremos que se cumpla está decisión”
Nafarroan oso ondo dakite ospatzen Liburuaren Eguna!
Hezkuntza Deialdiak milaka pertsona bildu zituen Bilboko kaleetan. Milaka pertsona dira, gehiengoa, D eredua ikasi nahi duena. Milaka eta milaka Bidasoaren bi aldeetan herri bat badela adierazi genuenak Aberri Egunean. Eta eurek, euren bulegoetan hezkuntza aldarrikapenak isilarazi eta inposaketa baino ezagutzen ez dutenek eman digute zein den erantzuna.
Manifestaldiak Bilboko kaleak bustitzen zituen egun berean Nafarroako Gobernuak 5 argitaletxe utzi zituen doakotasun programatik kanpo. Euren artean Espainian ekoitzi eta euskal izena duten ardi larruz estalitako otsoak ere (Edelvives-Ibaizabal). Ez dituzte ezta euren tranpak onartzen. Testu liburuetan “Euskal Herria” agertzen bada ezingo dira egon ikastetxeetan besteak dauden bezala. Santillana erostera gonbidatzen gintuztenok argi dute ez dutela Elkar edo Erein nahi… ezta Ibaizabal ere.
Ikastetxeak itxi eta jendea oporretan egon zedin probestu dute besteek, Araba, Bizkaia eta Gipuzkoako kolpistek. Orain ETAren biktimak, eta eurak bakarrik, ikastetxera joan eta omendu beharko dituzte ikasleek. Gainera irakasleek ezingo dute azaldu zer den gertatu dena, Aresen arabera azaltzea justifikatzea baita. Milaka herritarrek Euskal Herria badela aldarrikatzen duten bitartean, gehiengoak euskara hautatzen duen bitartean… eurek gaztelera inposatzen dute ingeleraren mozorroarekin.
Argi utzi digute: euren sistemaren barruan, ikastetxe publiko zein kontzertatu izan, ez dago ihesbiderik. Euren sistema apurtu eta berria eraikitzeko garaia da, orduan. Pauso berriak emateko, indarrak bildu eta ikastetxez ikastetxe erantzuna emateko garaia da.
