Komikiaren Nazioarteko Azoka amaitu berri da joan den igandean Bartzelonan. Oraingoan ere, gerturatzerik ez, eta urrunetik jarraitzea tokatu zait, bertatik-bertara ikusteko aukerarik gabe. Milo Manara, Jean Giraud, –also known as Moebius– , Astiberri argitaldaria eta abar luze bat elkartu dira aurten konterrian.
Badira hilabete batzuk Moebius bertaratzekoa zela entzun nuenetik. Egunkarirako elkarrizketa lotzen ere saiatu gara, baina berandu xamar antza, eta azkenean esku hutsik geratu gara. Bereziki miresten dudan egilea da Giraud, bere komikiek fantasiazko bidaia ugari biziarazi didatelako, mundu sinestezinetan eta Mendebalde urruneko basamortuetan barrena. Marrazkilari ezinhobea iruditzen zait eta bere hainbat lan ditut etxeko liburutegian, beste maisulan batzuekin batera.
Azkenean, Laia Altarriba i Piguillem Kataluniako korrespontsalak idatzi du, eta bai ederki idatzi ere, Saló ezaunaren inguruan. Eta hurrengo egunean iritsi da, albiste agentzia bidez, Moebiusen hitzaldiaren berri. Biak ala biak irakurri ditut, azokara joan ezin eta nolabait hurbildu nahi duenaren irrikaz.
Bere marrazkietako estetika ikusgarria hainbat filmetarako maileguan utzi izan duen maisuari errespetu osoa zor diot. Baina ezin gera naiteke animean, mangan eta marrazkigintza japoniarrean –erdipurdiko lanen artean, beste edozein generotan bezala– maisulan asko dagoela esan gabe. Katsuhiro Otomo da maisu horietako bat, eta beste asko ere izango dira, ezagutzen ez ditudan hainbat.
Japonian bertan zegoela gomendatu zidan internet bidez Luistxo Fernandezek animazio filme ikusgarri bat. Tekkonkinkreet du izena eta hori –manga ala ez– bai dela marrazki bizidun japoniarren erakusle paregabea.
PS1: 1. irudia Tekkonkinkreet filmetik aterata dago da, 2.a Akiratik eta 3.a Moebiusena da. PS2: Portzierto, Spielberg-ek Ghost in the Shellen bertsioa errodatuko omen duela eta Akira animazio filma ere benetako aktoreekin berregingo dutela irakurri dut… 0_ô
Obsesioak jota nagoela pentsatuko du norbaitek, azken boladan maiz dudalako sexua mintzagai lerro hauetan. Bada, egia izango da agian, eta horregatik jo nuen joan den ostiralean Desira Doktorearen kontsultara, arduratuta, terapia bila…
Ez da harritzekoa sexua behin eta berriz izatea hizpide, egunero inspiratzen baitu irakurgai bat edo beste. Aldiro da albiste arrazoi ezberdinak tarteko. Hedabideek, bistan da, badakite sexu istorioak kontatuz gero irakurleak erakarriko dituztela. Batzuentzako dirua baita biziari eragiten dion errota, beste zenbaitentzat maitasuna, eta askorentzat sexua… Iragan astean Vienako katedraleko museoan eskegitako mihise bat izan zen polemika iturri. Bertan, hamabi apostoluak ageri ziren –Oteizak akaso hamahirugarren bat batuko ziokeen orgiari– «azken afaria» esaten zaionarekin batera beste jaki batzuk dastatzen. Austriako ahots ultrakontserbadoreek gaitzesgarritzat jo, eta laster ezkutatu dute bazter batean, bertan agertzen diren zertzeladak deabruaren beraren margolana bailiran. Infernuko suak zizelkatutako artelana.
Oso bestelako albiste batek bereganatu zuen nire arreta atzo. Antza denez, Marilyn Monroe handiaren bideo bat saldu berri baitute, 1,5 milioi dolarren truke. 15 minutuko grabazio hori ez da aktorearen lan argitaragabea, ez. Intimitatean hartutako irudiak dira, eta sexu harremanetan ageri omen da ilehoria. Pentsatzekoa da erosleak ez duela eskuratu aktorearen antzezlanari dion miresmenagatik, mito sexualak eraginda baizik. Dena dela ere, nolabaiteko miresmena behar du, edo sosak soberan, horrelako dirutza askatzeko prest egon bada. Minutu bakoitzeko ehun mila dolar!
Donostiako Rockstar aretoan ezarritako kontsulta ibiltarian hartu ninduen Desira Doktoreak. Eta on egin zidan bere aholkuak. Kabaretero baten gisan ibili zen batetik bestera Francis medikua, taburik gabe sexuari eta maitasunari abesten. Sexo, ternura y misterio du izenburu bere azken diskoak. Eta, sinets iezadazue, terapia bikaina bada, zuzeneko kontsulta ezin hobea da.
Badirudi amaitu dela lehortea Euskal Herrian. Aste Santuarekin batera iritsi dira euri zaparradak eta elurra. Aspaldiko partez, geure larreak busti dira bizitzaren oinarrizko likidoarekin. Ur edo euri eskasia amaitu da, baina beste gisa bateko idorteak harraparu gaitu. Idorte informatiboak.
Bederen, hori da urtero-urtero, batez ere kultur informazioaren alorrean, egun santuak ei diren hauek dirauten bitartean izan ohi dudan sentipena. Oso prentsa ohar gutxi, prentsaurreko deialdiak are urriago, Interneteko euskarazko hedabide alternatibo gehienak geldi (baita 2.0 deritzen horiek ere), eta albiste agentzia ofizialetan ere aipatzeko askorik ez.
Prentsa objektibotasuna eta independentzia ez dira existitzen. Deontologia bai, baina inpartzialtasunik ez. Kazetari ororen begirada dago bere izaera eta izate hutsagatik baldintzatuta, behinik-behin. Albisteak hautatzeko unetik hasi eta idazteko mementuraino. Eta kontrakoa defendatzen duenak ez du kazetaritza ezagutzen, edo ez du ikusi nahi. Baina hedabide eta kazetari bakoitzaren giza kondizioak ez ezik, beste gauza batzuek ere baldintzatzen dute egunerokotasuna.
Esango nuke urte osoan zehar hedabide guztien interesa bereganatu duten gertakariak ez direla egun santu hauetan apaldu. Baina hedabideetako jendearen erdia baino gehiago oporretan dago, orrialde kopurua ere txikitu egin behar da… eta inork esango luke egunotan mundua ere gelditu egin dela, lasaitu zaigula geure planeta aztoratu hau.
Aste bete lehenago inork erreparatuko ez zion albistea, bat-batean, orri beteko informazioa bilakatzen da. Ez baitago besterik. Jakina, albiste bat edo beste hautatzerakoan, iritsi diren beste informazioek ere baldintzatzen baitute erabaki hori. “Garrantzitsuago” omen diren albisteekin lehiatu behar ez direnean, bestela argitaratuko ez liratekeen informazioak zabaltzen dira . Hildako zinegileak, idazleak, margolariak… ere ugaldu egiten direla dirudi, mundu osoan.
Ez naiz santu zalea, bat ere. Nik ere eskertu dut lehorte labur hau, ordea. Gurpila ez da gelditu, baina abiadura moteldu du. Eta apur bat lasaiago egoteko aukera eman dit. Horrelakoa da bizitza. C’est la vie.
PD: Aste Santuan lanean edo erdi gaixo egon naiz. Orain, oporrak tokatzen zaizkit. Aste bete
Gomendio bat:
Garai batean bezala erromatarren filmak ikusteaz aspertu bazarete, hona hemen arkera ezberdin baina interesgarri bat.
“Cloverfield” da, fantasiazko pelikula katastrofiko estatubatuar bat. Espainolez “Monstruoso” deitu diote. Aurrekoan ikusi eta dezente harritu ninduen, batez ere beldurra eta kaosa adierazteko darabilen trataera zinematografikoarengatik.
Fantasiazko filma da, baina izua deskribatzerako orduan teknika hiperrealista darabil. Batzuetan Dogma 95 dirudi, baina jakina ez dela, besteak beste efektu berezi ugari baititu. Baina kamera sorbalda gainean eramate horrek kutsu hori ematen dio. Nahasketa berezia, beraz, eta nire ustez nahiko eragingarria, nahiz eta hasieran apur bat kosta zitzaidan kontakizunari heltzea.
Gaztelaniazko telebista kate batean ikusi dut asteburu honetan “Zuk balio duzu!” edo antzerako izenburua duen saio bat. Bertan, jakingo duzuenez, talentu berriak atzematen saiatzen dira jendaurrean egiten dituzten casting modukoen bitartez. Europako beste telebista kate batzuetan arrakasta itzela izan du formula honek eta, badakizue, dena da inportagarri egun, baita zaborra ere.
Orotarikoak ikus daitzeke hor. Dantzariak, abeslariak, kirolariak, umorezko antzezlanak… eta, tarteka marteka, saio horretan ustez bilatzen dituzten pertsona bertutetsuekin zer ikusirik ez dutenak ere. Alegia, aldez aurretik lehiaketatik at dauden lehiakideak. Duda sortu zait. Benetako pertsonaiak dira? Edo aktore lanetan dihardute? Nola edo hala, saioa egiten dutenek nahita hautatzen dituzte.
Abesteko edo dantzatzeko gaitasunik ez duten horiez ari naiz. Alegia, taula gainera irten eta berehala ustezko epaimahaikideek barrezka erantzuten dieten horiei buruz. Gidoilariek badakite jendeari barre egiteak audientzia ekar dezakeela. Hots, azpikeriaz hautatzen dituzte, espektakulua errentagarri egiteko beharrezko zaizkielako, hurrengo fasera sekula iragango ez direla aldez aurretik jakin badakiten arren.
“A ze frikia!”, esango du ikusentzule askok horietako bat ikusten duenean. Eta, epaimahaiak bezala, trufa egingo dio. “Nola izan dezake aurkezteko kuraia?” galdetuko diogu alboan eserita duenari. Eta, jendearen algarei esker hazita, hurrengo fasera pasako ez dela esango diote epaileek. Ez duela balio… Edo, akaso, bai, umiliazioa luzatu eta audientziari eusteko, pertsonaia horrek umiliatua izateko berezko sena edo duela erabakitzen badute.
Unibertsitatean ikusi nuen pelikula klasiko bat datorkit gogora. “Freaks” zuen izena, eta gaztelaniaz “Munstroen geltokia” bezala itzuli zuten (Tod Browning, 1932). Zirko bateko langileak ditu protagonista. Bertan, pertsona elbarri eta desitxuratuak dira ikusle gehien erakartzen dituzten artistak. Cleopatra trapezista ederrak eta Herkules indartsuak herentzia potoloa lapurtu nahi izango diote horietako bati. Baina freakyak konturatu egingo dira, eta larrutik ordainaraziko diete. Taldekide bat kaltetuz gero, guztiak sentitzen baitira kaltetu.
Amaitu da Durangoko Azoka, momentuz. Bukatu da, akabo. Udaberri aldera izango dute berriro merkatuarekin hitzordua saiakerek, eleberriek, poesiak, ipuinek eta parafernalia guztiak. Johannes Gutenberg-ek asmatutako makinek kea dariela egoteari utzi diote. Estresatuta iritsi ohi dira inprentak «euskal kulturaren zubia» deitu izan zaion asteburu luzera. Mikrofonoek doinuak irensteari utzi diote, grabatu beharrekoak grabatu dira, eta «Moztu!» entzun da zinema estudioetan. Itzali kamerak.
Gure bizitza ziklikoki zatitzeko joera dugu gizakiok, eta inflexio puntuak bilatzen ditugu horretarako, denborazko erreferentziak. Ikasleentzat edo etxetik kanpo bizi direnentzat ikasturteak dira, langileentzat Gabon bueltako aparteko ordainsariak, eta herri asko eta askotan festak. Hernanin Sanjuanak, Bilbon Aste Nagusia, Gasteizen Andra Mari Zuria, Ziburun Bixintxoak, Tolosan Inauteriak, Donostian Sansebastianak eta Iruñean Sanferminak. Amaitutakoan, beti geratzen da urtebete hurrengo festak prestatzeko.
Ni ere berandu ailegatu naiz aurten Durangora. Erredakzioko lanak azken eguna iritsi arte ez dit utzi Azoka bertatik bertara bizitzen, urtero egin ohi dudan legez. Makinak itzalita joan naiz, tentsioa apalduta, mikroa off, lasai antzean, baina goseak jota.
Baten batek esango du urte osoan zehar edozein dendatan aurkitu ahal izango ditudala Durangon salgai daudenak. Gizakiok badugu, baina, beste joera bat, komunitate jakin bateko kide sentitzeko beharra dugu, horretarako antolatzen ditugu horren gisako meetingak. Izan ere, fenomeno masibo horren inguruan sortzen diren elkarrizketa, harreman, agur, begirada eta sentsazioak ez baititut urte osoan Megadendan aurkituko.
Durangora berandu iritsi banaiz, are beranduago iritsi naiz «Ama Lur»-era. Filme mitikoaren aurkezpen ekitaldiaren inguruan egunkari honetan argitaratutako kronikak ikusmina eta egarria piztu dizkit.
«Ama Lur» ikusteko irrikitan nago eta Durangotik igaro ostean egingo dudan lehenengo gauza da. Esan dezaket, beraz, berandu xamar baina batera iritsi naizela herri honetako bi ekimen kultural garrantzitsuetara. 2007ko Azokara azkeneko egunean; «Ama Lur» filma ikusteko, zenbait hamarkada berandu… Uztartu egin dira, baina, nolabait. Belaunaldi arteko katebegia. Berriz ere zikloak…
Umorearen azoka bukatu da. Hala ere, urte bete dugu aurretik eta, ondoren, beste urte bete, eta horrela infinituraino… sortzeko, ekoizteko, saltzeko, irakurtzeko, oparitzeko… Azoka ez litzateke azoka izango urte osoko lanik gabe, hamarkada osoko lanik gabe, mende osoko lanik gabe. Ez legoke ezer erakusteko, standak hutsik leudeke. Hildakoa gogoratzeko baino, bizirik dagoen kulturaren erakusle den bitartean… Durangoko Azoka rocks!
Orain, umorearen maixu Groucho Marxek esaten zuen bezala: Egur gehiago!
Ikusten dudana hemen kontatuko dut egunez egun. Gainera –dela bideo kamerarekin, argazki kamerarekin edo segapotoarekin– harrapatzen ditudan bideoak Euskaltubeko nire kontura igo eta Gutenberg Galaxian «enbotatzeko» asmoa ere badut.
Izan ere, gaur goizean Euskaltubera hainbat trailer sareratu dituzte, gehienak Zinemaldiko Sail Ofizialekoak. Dagoeneko nahikoa material dagoenez, azalean Zinemaldiaren inguruko bideoak nabarmentzea pentsatu dut.
Aurtengo Zinemaldira joateko asmoa baduzue, ez ahaztu zuen sakelekoa edo kamera eramatea. Agian Richard Gererekin gurutzatuko zarete (ilea urdindua duenetik guapoago dagoela dio nire amak), edo Lucio Urtubia anarkistarekin, edo Euskal Herriko aktore eta zuzendariekin. Izan prest zuen kameraren begia, Westernetan bezain azkar tiro egiteko. Eta, nahi izan ezkero, erakutsi bideo horiek Interneten!
Azkenaldian lanean aritu naizen proiektu pertsonal berri bat ezagutarazi dut gaur sarean. Beta bertsioa da, oraindik aldaketa asko behar ditu hobetze aldera beraz: Euskaltube.com
Egunotan hainbat iradokizun jaso ditut, eta badakit nondik etorriko diren nire zailtasun nagusiak. Horregatik, hemen, ezer baino lehen, hobetu beharreko hainbat gauza zerrendatu nahi nituzke. Akatsik nagusienak.
Hostinga: Euskaltube bezalako proiektu batek hosting edo zerbitazri indartsu bat behar du ondo funtziona dezan. Bideoaren luzeraren eta konexioaren arabera, arabera, motel ikus daitezke bideoak. Mementuz, oinarrizko hosting batean dago ostatu hartuta Euskaltube, handitzen joan beharko dena, erabilpenaren arabera.
Softwarea: Euskaltube.com PHPmotion izeneko softwarean oinarritua dago. Ez da software askea, baina gisa honetako proiektu baten beharra kontuan hartuta egokien iritzi izan diodan softwarea erabiltzea erabaki dut mementuan, PHPmotion da hori.
Estandarrak: Euskaltubek ez ditu Interneteko estandarrak betetzen. Balidatzaile batera joz gero, hainbat hobespen ez dituela betetzen geratzen da agerian. Badakit zeinen garrantzitsua den batez ere etorkizunari begira, eta gai honi heltzeko asmoa ere badut.
Diseinua: Diseinu aldetik ere badago zer hobeturik. Bistan da. Besteak beste, taula bidez baino kapa bidez garatutako diseinua izatea da gure helburua.
Irisgarritasuna: Estandarrak ez betetzearekin batera irisgarritasun gomendioak ere ez ditu oraindik betetzen. Hobetzeko beste afera bat.
Hizkuntza: Baliteke zenbait xehetasun euskaratu gabe egotea. Denborarekin webgunearen %100 euskaratua egotea da gure asmoa.
Konfigurazioa: Konfigurazio aldetik ere baliteke hainbat akats azaltzea. Agerian geratu ahala zuzentzen joango gara.
Nabigatzaileak: Euskaltube.com Firefox nabigatzailearekin erabiltzeko pentsatua dago. Sumatu dugu, hala ere, Firefoxen bertsio ezberdinetan eta beste nabigatzaile batzuetan, baita GNU-Linuxen distribuzio ezberdinekin ere, desitxuratua ager daitekeela. Hori ere konpontzeko bidean gara.
Hauek dira akats edo arazoetako batzuk. Guztiak hobetu eta txukundu beharrekoak. Euskaltube proiektu pertsonala da, eta beraz edozein laguntza izango da ongi etorria.
Nicolas Sarkozy esanezinezkoaren azken proposamenaren bidetik etorri zait gogora Gerard Corbiau zuzendariaren «Farinelli, il Castrato» filma. XVI. mendean, eliza katolikoak ez zien emakumeei abesbatzan parte hartzen uzten. Emakume ahotsak nahi zituzten, ordea, eta hori lortzeko nerabeak zikiratzen hasi ziren. Gizontzerakoan, soprano, mezzo-soprano eta alto voice ahots-hariak abesteko gai izango ziren. Laster, abesbatzatik operako taula gainera pasatu ziren castrati-ak, baina 1870. urtean debekatu zuten zikiratze boluntarioa Italian.
Errepublikako presidentearen azken ideiaren berri dagoeneko izango zenuten, bolo-bolo baitabil. Pederastia delituengatik kondenatutako pertsonak «kimikoki zikiratzea» proposatu du. Horregatik gogorarazi dit zinemagile belgikarraren filma, Sarko-ren burutazioek musikarekin deus ikustekorik ez duten arren.
Irentze kimikoa prostata minbizia tratatzeko asmatu zuten. Dirudienez, sexu erasoak egin dituztenak «baretzeko» ere erabili izan da baina, adituen hitzetan, «arrakasta eskasa» izan du. Finean, gizonezkoon desira sexuala neurtzen duen testosterona jarioa behin betiko etetea du helburu. Zikiratuak «burutapen erotiko» gutxiago izango omen ditu; ez omen zaio zakila zutituko eta hazia isurtzearen ondorioz ez omen du orgasmorik ere sentituko. Hori irakurri dut…
Nikoren asmoek beste pelikula bat ere ekarri didate burura: Stanley Kubricken “Laranja Mekanikoa”. Pasarte batean, bortizkeriatan maiz aritzen den lagun bati begiak irekiarazten dizkiote eta irudi gogor mordoa ikustera behartzen dute. Esperimentuzaleen helburua pertsona bortitza birgizarteratzea da. Bada, Sarkozy, “Farinelli” eta “Laranja Mekanikoa” filmak koktel-ontzi berberean sartu, astindu, eta “Il castrato quimico” edo sortu dut zutabe honen imaginarioan.
Zalantzarik gabe, gai korapilatsua da bortxatzaileena, baita zikiratzearena ere. Baina, nire iritzi apalean, desira sexualak eta bortxakeriak gutxi dute ikustekorik. Norbaiti bere gogoaren kontra mina kontzienteki egiteari ez nioke desira sexuala deituko, nahiz eta organo sexualak tartean egon. Are gutxiago haurrei buruz ari bagara. Hori min egiteko gogoa da, eta ez desira sexuala. Gainera, zakila eraso-arma gisa erabiltzen duen gizakiari arma hori kenduta ere, min egiten jarraitu nahi izanez gero seguru aurkituko duela beste modurik.
Europar Batasunak zinema sustatzeko Youtuben sareratu duen bideoaren harira, GAUR8ko erredakzioan artikuloa idazten hasi da lankide bat gaur. Hainbat filmetako sexu eszenak bildu eta orgasmoz betetako “44 segundotako sexu eztanda” osatu dute.
Laster sortu da eztabaida, GARAko erredakzioan. Europar Batasunaren kanpainaren leloetako bat, izan ere, «Let’s come together» baita. Eta laster hasi gatzaio elkarri galdetzen ea nola esango genukeen hori euskaraz.
Gazteleraz, «Corramos juntos» edo «Corrámonos juntos» izango litzateke. Baina euskarazko esamoldeen artean, kolokiala eta jatorra denik ez zaigu burura etorri. «Hazia isuri» esaldiak giza anatomiaren edo ugaltze sistemaren liburu batetik ateratako espresioa dirudi eta, gainera, gizonezkoen isurtzeari bakarrik egiten dio erreferentzia. 3000 hiztegiaren arabera, «eyacular» hitzak bi adiera ditu.
1 líquido: isuri, jario, erion
2 semen: eiakulatu, hazia isuri
«Eiakulatu» hitza ere ez zait xamurregia egiten eta genero bereizketari eusten dio, gainera. Agian, «isuri» erabil genezake genero bazterketarik ez egiteko? Baina, testuingururik gabe, «isuri (egin) dut» esaldiak esanahia galduko luke. Eta «jario»rekin ez zait formularik bururatzen.
Ingelesez «etortzea» («to come») orgasmoa izatearen sinonimotzat badute ere, geure kulturan «joan» gehiago erabiltzen dela esango nuke. Baina, erdarazko «irse», «me he ido» edo «¿te has ido?»ren eragina nabarmenegia litzateke akaso. Eta, «joan», «joan egin naiz», edo «joan al zara?» ere, testuingurutik kanpo ulergaitzak suerta daitezke. Esan dezadan «korritu» ez daidala batere jatorra iruditzen.
Bi irakurketa etorri zaizkit orduan gogora. Euskaraz, lagunarteko edo elkarrizketa hizkuntzan beste edozein hizkuntzatan hainbeste erabiltzen den esamolderik ez badago, kaskarra da euskaldunon hizkuntzaren egoera. Ala, bietako bat, euskaldunon bizitza sexualaren osasun egoera ezbaian dago…
Halako batean, Wazemankeko «Zalantzak non, euskaltzaindia han» esketxeko superheroia bailitzan, lankide zarauztar bat etorri zait eta nire bi teoria posibleak zapuztu dizkit, zorionez. Ez dakit zein den euskararen eta euskaldunen bizitza sexualaren osasun egoera, baina hiztegietan ez agertzeak ez du esan nahi kaleko hizkeran esistitzen ez denik. «Guk ‘daiola egin’ esaten diogu koadrilan», esan dit profeta salbatzaileak.
«Dariola egin» edo «Gainezka egin» emakumeen nahiz gizonen orgasmoa adierazteko hagitz egokiak iruditu zaizkit.
Beraz, «Egin dezagun dariola elkarrekin!», «Egin dezagun gainezka elkarrekin!».
.gif)
