rssgaur8 logotipoa

Bringing Capa’s, Chim’s and Taro’s photos to the web

Luistxo Fernandezek Sustatu agerkari digitalean, Mapamovil eta English Cementery blogetan egindako eskaerari jarraiki, EFE agentziak Capa, Seymour eta Taroren argazki galduen inguruan bidalitako guztia hona ekartzea erabaki dut, GARAk ordaintzen dituen eskubideak oinarri hartuta.

Nik ere bat egiten dut eskaera horrekin eta, beraz, hemen denon eskura jartzea erabaki dut, lehenago kutxa galduarekin egin bezala.

Ikerketarako beste lotura interesgarri batzuk:
Capa eta Magnum photos

Argitaratutako argazkien zerrenda kronologikoa

Segre Ibaiko batailaren argazki sorta

Segre Ibaiko batailan hartutako irudia. (Cornell Capa- ICP)

Robert Caparen maleta galduan kuxkuxean

Atzo izan nuen Robert Caparen argazki argitaragabeen berri eta GARA egunkariko Kultura sailean laster hasi ginen lanean informazio hori zabaltzeko.

Hala ere, elementurik garrantzitsuena falta zitzaigun. Argazkiak berak, kalitate onean. NYT egunkarian flash animazioa zegoen eta, beraz, ezin bereiz genezaken maleta galduan idatzita zegoen hainbat gauza.

Gaur erredakziora iritsi eta berehala, beti bezala, errepasoa egin diot blogosfera euskaldunari eta Luistxo Fernandezek Sustatun idatzitakoa ikusi dut. Besteak beste, GARAko artikuluari erreferentzia eginez, gainera.

Eta segituan hasi naiz EFE agentzian begira, gaur zerbait bidali ote duten ikusteko.

Bai, bidali dute zer edo zer. Hiru argazki, hain zuzen. Batean, Aragoiko fronteko miliziano errepublikarrak ageri dira. Bestean, Segre ibaiko (Aragoi) batailaren argazki sortaren negatiboak ikus daitezke eta, azkenekoan, maleta galduaren argazki bat dago.

Kalitate oso ona daukate eta horrek ahalbidetu dit lupa bidez kuxkuxean ibiltzea. Atzo ETB1en aurreratu zuten Euskal Herriko irudiak bazeudela. Eta bai, badira, eta asko izan daitezkeela dirudi.

Hau da maleta horretako etiketetan idatzita irakurri ahal izan dudana. GARA egunkariak EFE agentziaren argazkiak argitaratzeko eskubideak ordaintzen dituenez, fotografia hori hemen igotzea erabaki dut, denek ikusteko moduan izan dezazuen.

Maleta horertako argazki film negatiboen artean, lehenengoak Euskal Herrikoak dira. Hau da nik ulertu ahal izan dudana, nire frantsesa oso eskasa baita:
1.ean: (…) basque. Combat aerien. (eskerrik asko, Luistxo)
2.ean: Affaire (…) Bataillon disciplinaire.
3.ean: Ambulance française. Vie de Bilbao (…)
4.ean: Amorebieta. Ecole Basque.
5.ean: Amorebieta.
6.ean: Amorebieta.
7.ean: Bermeo. Hopital. La tombe de Arana (?) (Mila esker, Bego).
8.ean: Messe de Campagne.
9.ean: Messe de Campagne.
10.ean: Guernica. Paysan basque.
11.ean: Bataillon disciplinaire.
12.ean: General encommende (?) José Aguirre defilé.
13.ean: Ecole basque. Eglise.
14.ean: Eibar. Elorrio. Elgueta.
15.ean Bermeo.
16.ean Asturie.
18.ean. 5e regiment Alberti.

Hortik aurrera ez dute hainbesteko harremana Euskal Herriarekin. Baina ohar garrantzitsu batzuk badira. Hona batzuk:

Ovieu eta Xixon ageri dira maiz.

32.ean: Azaña. García Lorca.
33.ean: La Passionaria. Jesus Hernandez. Jose Diaz. Maria Taerezia (sic) Leon.
34.ean: Largo Caballero. Femm au meeting.
35.ean: Défilé de Madrid. Palais d’Alba. Conservation des oeuvres d’arts.
40.ean: Pont de Valenc. Paysans. Casern (?). C. Marx. Miliciens.
44.ean: Campo de prisioneros. Moros.
45.ean: Le 7 novembre a Barcelon. Companys. Antonov. Oscenso (?).

PD:
GARAko gaurko edizioan beste erreportaje bat argitaratu dut gaur, gazteleraz. Interneten, ez dakit zergatik, titularra erdizka ageri da. Originala honakoa da: “El tesoro de tres fotógrafos que burló el cerco fascista”.

Robert caparen maleta galdua.Robert caparen maleta galdua.

Google edo Legoo?

legoogle

Gaur, ia egunero bezala, Google-n sartu naiz, eposta begiratzeko, bilaketaren bat egiteko… nork daki.

Jakina da bilatzaile honek bere azala “kustomizatu” edo eraldatzen duela aldiro, normalean data jakin baten inguruan (dela gabonetan, edo San Balentin egunean, adibidez…).

Gaurkoan, besteetan ez bezala, nire arreta bereganatu du Google-ren irudiak. Beti gustatu izan zaizkidan Lego etxearen piezak erabiliz berreraiki dute irudia. «Inork ba al daki zergatik?» galdetzekotan nintzen hemen, baina ohartu naiz zergatik.

50 urte bete dituzte Legoren jostailuek.

Bide batez esango dut, egunen batean, nire hozkailuan gisa honetako izotzak eduki nahi nituzkela, sagardo basoan zerbitzatutako kubata goxoak hoztu eta apaintzeko. ;)

Isiltasuna

Paranoia konspiratiboari deitzen zaio konspiranoia. Alegia, gertakari ororen atzean konspirazioa dagoela pentsatzen duenaren paranoia. Sindromeak, aldiz, lehenago izandako gertakariren batek elikatzen ditu maiz. Stockholmekoa, adibidez, giltzapetu dutenenganako menpekotasunak eragin ohi dio bahituari. Zalantzak, berriz, teoria jakin baten inguruan sor daitezke, eskuartean sinisteko behar adina elementu ez daudenean. Eta, isiluneek, isiltasun tarte handiegiek, zalantza horiek indartu ditzakete.

Lankide batek darabil egunotan “Zubialde sindromea” esamoldea, Iruña-Veleiaren inguruan zalantzak dituztenen sentipenak adierazteko. Zubialde bezala ezaguna den gertakaria aski ezaguna da. 1990. urtean Paleolito garaiko ustezko santutegi bat aurkitu zuten Gorbeian. Baina leize hartako margoak ez ziren inondik inora ordukoak. Iruzur hutsa zen.

Teoria bat botako dut gaur Iruña-Veleiako aurkikuntzen inguruan gizartean dagoen sentipenari buruz, eta indusketa taldearen isiltasunak sentipen horri nola eragiten dion azaltzen saiatuko naiz. Edo hobe, hipotesi hutsa izango da, ezin jakin baitezaket zer den benetan gizarteak pentsatzen duena. Nire iritziz, egun, arras zabalduta dago Iruña-Veleiaren inguruko kezka eta zalantza. Eta ez naiz ingurune akademiko eta zientifikoez ari, kaleko sentipenaz baizik.

Iruña-Veleia izen ederra ahoskatu eta berehala, «Egiazkoa izango ote da?» galderak ezinbesteko dirudi. Kasurik onenean. Okerragoa baita «Gezurra izango ote da?» esaten denean. Eta zer esanik ez, «iruzurra» hitzak agerraldia egiten badu. Baina akatsa eta iruzurra banatzen dituen mugarria argi izan behar dugu. Ez da gauza bera eta.

Hasieratik egon dira zalantzak grafitoen inguruan. Eta konspirazioaren teoriak ez dira falta izan, norabide batean nahiz bestean. Indusketako arduradunek informazioaren inguruan egin duten kudeaketak ere badu erantzunkizunik. Filtrazioak izan dira, adierazpenak lekuz kanpo eta informazioa helarazteko jarritako epeak ez dituzte bete.

Ez dakigu azkenean zer gertatuko den Iruña-Veleiako grafitoekin. Eta egia da zientzilariei presiorik gabe lan egiten utzi behar zaiela. Baina jardun hori ez dago informazioa behar bezala helaraztearekin etsaitua. Zerbaitek kalte egiten badie, arduradunek zalantzen inguruan hartu duten jarrera hermetikoa da hori. Batzuetan isiltasunak zalantzak indartzen ditu, konspiranoia sustatzen du eta sindromeak areagotzen ditu.

PS: Asteburu honetan, Martin Anso lankideak eta nik neuk GARAn argitaratutako erreportaje zabal [1][2][3]baten harira idatzitako iritzi artikulua.

Ken Follet eta Euskal Herria

Banuen Ken Follet eta “World without end” bere azken eleberriaren inguruan nire iritzia plazaratzeko gogoa. Ez hainbeste neure burua literatur aferatan aditutzat dudalako, ezta gutxiagorik ere. Ez dut, beraz, ikuspegi literariotik epaituko edo baloratuko lan hori. Gasteizko aurkezpena egin zen egunean bertan nintzen zerbait idaztekoa egunkari honetan. Baina, esan dezadan, presaka ibiltzeak eta autozentsura apur batek eraginda, azkenean, ezerezean geratu zen saiakera.

Ez ei nintzen behar adina autoritaterekin sentitu bere liburuak irakurri gabe kritika egiteko; dena den, nire errezeloa idazkera kalitateak baino idazle gaslestarrak, liburua gaztelaniaz argitaratu duen argitaletxeak eta Gasteizko Andra Mari katedraleko arduradunek promozio aurkezpenerako baliatu dituzten irizpideek eragin dute. Azkenean, ordea, nik baino askoz ere autoritate handiagoa duten zenbait lagunek ireki dizkiote kritikari ateak.

Behingoagatik, argi mintzatu dira Ken Folletek eta bere eleberriak Euskal Herriarekin omen duten harremanaz. «Kafka sekula irakurri ez duen bat Kafkaren kamiseta batekin etorriko zaizu Pragatik. Pessoari buruz deus ez dakien batek ez du À Brasileira kafetegitik pasatu arteko onik izango Lisboara egindako txangoan. Hiri bakoitzak bere fetitxea bilatzen du, souvenir dendetako salmenten pizgarri», idatzi du Anjel LertxundikBerria”n. Urrunago joan da Luistxo Fernandez kazetaria Sustatu.com agerkari digitalean: «Eta zer egin du, bada, Ken Follettek Gasteizen alde? Bi liburuetan, katedral baten eraikuntzaz jardun. Ez da Gasteizkoa, eta Euskal Herririk ez da ageri nobelotan, ordea. Ingalaterrako katedral bat da Folletten liburuetakoa, fikziozko hiri batean kokatua».

Hutsaren hurrengoa da Ken Folleten liburuak Gasteizekin eta Euskal Herriarekin duen lotura, eleberria Estatu espainolean promozionatzeko interesaz landa. Eta hutsaren azpikoa, berriz, promozionatzeko orduan Euskal Herriko irakurle jakin batzuei eskaini zaien arreta. Elkarrizketa eskatuta, «Estatuko egunkari handiei» soilik eskainiko ziela erantzun baitzuten fundazioko arduradunek. Azkenean, ordea, herri honetako bi egunkari garrantzitsu geratu ziren baztertuta. Ezetz asmatu zeintzuk…

PS: Barkatuko ote dit Ken Follett-ek. GARA egunkarian argitaratutako zutabean “T” bat kendu bainion bere abizenari atzo. Ez zen nahita izan, baina, metaforikoki pentsatzen hasita, Ken Folletti zutoin bat kendu nahi izan diodala esan dezaket, hots, Euskal Herriarekin ustez duen harremanaren zutabea eusten duen hori. Hemen ere mantendu nahi izan dut “akats” hori ;)

Torturaren erreinuan borreroa errege

Orain gutxi, “El Mundo” egunkari espainolean, Damien Corsetti izeneko gizaseme bati egindako elkarrizketa irakurri nuen. AEBetako zerbitzu sekretuetako kide izan zen Afganistanen eta Iraken; “interrogatzaile” Abu Ghraibeko eta Bagramgo espetxeetan. Damututa ageri zen Corsetti Pedro J.ren agerkarian, eta bi herrialdeotan militar estatubatuarrek atxilotuen aurka erabilitako tortura teknikak zerrendatu zituen. «Torturatzaileen errege» deitzen omen zioten bere kolegek.

Irakurri edo entzute soilarekin edonor ikaratzeko moduko tratu txarrak deskribatu zituen Corsettik elkarrizketa hartan. Egia esan, niri ez zitzaizkidan hain arrotzak egin torturatzaile damutuaren hitzak. Ez nire azalean inoiz torturarik pairatu izan dudalako, testigantzak hainbat aldiz irakurri ditudalako baizik. Pertsona bat nola torturatu daitekeen behin eta berriz entzunda ere, nekez ohituko ditut inoiz begi eta belarriak gisa honetako pasarteak irakurri eta entzutera, ordea. Kikildu egiten naiz irudikatze hutsarekin.

Berripapera eskuetan nuela, ariketa mentala egin nuen nahi gabe. Zer pentsatuko dute irakurle espainolek Corsettiren kontakizuna irakurtzen ari diren bitartean? Benetan barrenak astinduko al dizkiete «Torturtzaileen errege»aren hitzek? Pentsatzekoa da haiek ere iguingarritzat joko dutela jardun onartezin hori.

Torturatzaileen teknikek estandar jakin bati jarraitzen diotela dirudi. Corsettik kontatu zituenak eta hainbat euskal herritarrek salatu izan dituztenak, laborategi berdinean sortutako bina pilula bezain ezberdinak dira eta. Ez, ordea, salaketa baten eta bestearen aurrean iritzi publiko espainolak duen jarrera eta erantzuna. Gorka Lupiañez izan da torturak salatu dituen hamaikagarren herritarra, eta Igor Portuk salatzeko denborarik ere ez du izan. Zuzenean ospitaleratu dute.

Espainian, «torturatzaileen errege»aren besaulkia ez dago hutsik. Guardia Zibilak irabazi zuen aspaldi «trono» horretako tokia eta ez dirudi inork atzealdea altsaraziko dionik. Alfredo Rubalcabak atzo esandakoen ostean, argi dago torturaren erreinuan borreroak botere absolutua duela eta.

  1. ekarpenak

  2. Azken bidalketak

  3. atalak

  4. fitxategiak

  5. RSS Euskal Blogosfera