rssgaur8 logotipoa

Udazkeneko blogreak

Aitortzen dut, euskalTubeko estatistikak begiratzen ari nintzela topatu dut blog hau.

Izenak atentzioa deitu dit, Leitzan makina bat lagun baitut (aspaldian abandonatu xamar ditudanak, barkatuko ote naute), eta hamaika horien artean puska bat lagun minak.

Sartu naiz, eta… hara! Donostiako Aratz Erretegiko lagunek erakutsi zidaten animaleko onttoaren bideoa enbotatu dutela ikusi dut. Ontto, onddo edo onto (barkaiguzu, Keith Johnson), udazkeneko loreen inguruko bloga ez da ba!

Aitzi da idazten duena eta, tira, ez dakit Leitza ala Aresokoa den, bloga leitza.blogspot.com helbidean aurki badaiteke ere goiburuan Areso baitago idatzia ;)

Blog gaztea dirudi, sarreren datari erreparatuta, urrikoa baita lehenengo idazkia. Udazkenarekin batera iritsi dira beraz udazken blogreak aurten. Baina dagoeneko badu hainbat eduki interesgarri: “Onddo aluzinagarrien errituala“, “Non izaten dira onddoak?“, “Errezeta erraz batzuk“…

Ongi etorri!

Egur gehiago!

Amaitu da Durangoko Azoka, momentuz. Bukatu da, akabo. Udaberri aldera izango dute berriro merkatuarekin hitzordua saiakerek, eleberriek, poesiak, ipuinek eta parafernalia guztiak. Johannes Gutenberg-ek asmatutako makinek kea dariela egoteari utzi diote. Estresatuta iritsi ohi dira inprentak «euskal kulturaren zubia» deitu izan zaion asteburu luzera. Mikrofonoek doinuak irensteari utzi diote, grabatu beharrekoak grabatu dira, eta «Moztu!» entzun da zinema estudioetan. Itzali kamerak.

Gure bizitza ziklikoki zatitzeko joera dugu gizakiok, eta inflexio puntuak bilatzen ditugu horretarako, denborazko erreferentziak. Ikasleentzat edo etxetik kanpo bizi direnentzat ikasturteak dira, langileentzat Gabon bueltako aparteko ordainsariak, eta herri asko eta askotan festak. Hernanin Sanjuanak, Bilbon Aste Nagusia, Gasteizen Andra Mari Zuria, Ziburun Bixintxoak, Tolosan Inauteriak, Donostian Sansebastianak eta Iruñean Sanferminak. Amaitutakoan, beti geratzen da urtebete hurrengo festak prestatzeko.

Ni ere berandu ailegatu naiz aurten Durangora. Erredakzioko lanak azken eguna iritsi arte ez dit utzi Azoka bertatik bertara bizitzen, urtero egin ohi dudan legez. Makinak itzalita joan naiz, tentsioa apalduta, mikroa off, lasai antzean, baina goseak jota.

Baten batek esango du urte osoan zehar edozein dendatan aurkitu ahal izango ditudala Durangon salgai daudenak. Gizakiok badugu, baina, beste joera bat, komunitate jakin bateko kide sentitzeko beharra dugu, horretarako antolatzen ditugu horren gisako meetingak. Izan ere, fenomeno masibo horren inguruan sortzen diren elkarrizketa, harreman, agur, begirada eta sentsazioak ez baititut urte osoan Megadendan aurkituko.

Durangora berandu iritsi banaiz, are beranduago iritsi naiz «Ama Lur»-era. Filme mitikoaren aurkezpen ekitaldiaren inguruan egunkari honetan argitaratutako kronikak ikusmina eta egarria piztu dizkit.

«Ama Lur» ikusteko irrikitan nago eta Durangotik igaro ostean egingo dudan lehenengo gauza da. Esan dezaket, beraz, berandu xamar baina batera iritsi naizela herri honetako bi ekimen kultural garrantzitsuetara. 2007ko Azokara azkeneko egunean; «Ama Lur» filma ikusteko, zenbait hamarkada berandu… Uztartu egin dira, baina, nolabait. Belaunaldi arteko katebegia. Berriz ere zikloak…

Umorearen azoka bukatu da. Hala ere, urte bete dugu aurretik eta, ondoren, beste urte bete, eta horrela infinituraino… sortzeko, ekoizteko, saltzeko, irakurtzeko, oparitzeko… Azoka ez litzateke azoka izango urte osoko lanik gabe, hamarkada osoko lanik gabe, mende osoko lanik gabe. Ez legoke ezer erakusteko, standak hutsik leudeke. Hildakoa gogoratzeko baino, bizirik dagoen kulturaren erakusle den bitartean… Durangoko Azoka rocks!

Orain, umorearen maixu Groucho Marxek esaten zuen bezala: Egur gehiago!

Georgia? Ze orgia!

Ez dezatela gaizki har Tbilisitik iritsi diren lagunek, ezta bisatu arazoengatik iritsi ez diren idazle georgiarrek ere. «Soweto? Hemen baino hobeto!» zen Napartheid komiki fanzine bikainak erabiltzen zuen lelo ezagunenetako bat eta, nik, aurtengoa umorearen azoka dela ikusirik, nolabaiteko simila egin nahi izan dut, euskaraz ohi dugun legez, errima eginez.

Orgia hutsa baita Durangoko Azoka. Euskal kulturaren merkatuaren orgia. Liburuak eta diskoak xirriak egin eta egin ari dira bazter guztietan. Ez soilik liburu eta diskoak… Euskal Herriko star system txikiko idoloak musuz josita irtentzen dira Landakotik eta.

Xabier Silveira
, esan didatenez, erakustazokara iritsi baino lehen abordatu zuten aurrekoan, eta autografo orgia batean galdatu zen bere jarraitzaileekin aterpera irsitsitakoan. Fermin Muguruzarengandik gertu, eskerrak Afro-Basque Fire Brigade zegoen, hartara Bulean ikusi izan ditudanak baino indartsuago piztutako suak itzaltzeko, abeslari irundarraren fan-ak urtu baino lehen…

Ez dakit Fernando Larruquertek eta Nestor Basterretxeak orgia batean murgiltzeko moduan ikusiko ote duten beren burua, baina haiek ere ekitaldi erotikofestibo batean bildu ziren atzo Euskal Herriko kulturgintzaren beste hainbat aurpegi ezagunekin batera, Plateruenan.

Hedabide espainol batek berriki deskubritu du, antza «Vaya Semanita» ikusi ostean, euskaldunok geure buruari barre egiten ere badakigula. Andoni Agirregomezkortak ekarri zuen gogora azokaren hasiera ekitaldian. Lehenagotik jakingo ez bagenu bezala… Edo haiek geure umorea ezagutzeko gaztelaniaz egin beharko bagenu legez…

Bada, ustezko umorez idatzi nahi izan dudan zutabe honen bitartez, gonbidatu nahi ditut gaur bertan Durangoko Kafe Antzokian egingo den «Bertso Trama» saiora joan daitezen, edo Paya anai-arreben «Oroimenaren Lupa» ikus dezaten. Hori bai, umorea ulertuko badute, ekar dezatela itzultzailea edo ikas dezatela euskaraz. Euskal Herrian, telebista iritsi baino askoz ere lehenago egiten da bat-bateko umorea eta: Plazan, taula gainean.

oharra: abenduaren 8an GARAn argitaratua.

Merkatuak eta azokak, irakurleak eta erosleak

Urtero-urtero, euskal kulturaren osasunaren erradiografia egiten da Durangoko Azoka aitzaki hartuta. Saldutako diskoak eta liburuak nahiz bertaratutako jende kopurua dira neurketa egiteko erabili ohi diren parametroak baina… hori al da begiratu behar den termometroa?

Durangoko Azoka ekitaldi kulturala baino askoz ere gehiago da. Ekoiztetxeen urte osoko fakturazioa dago jokoan. Ez hainbeste lau egunotan saltzen diren produktuengatik. Ekoiztetxe bakoitzak bere produktuak datorren urteari begira merkatuan kokatzeko erakusleiho aparta baita Durango. Alegia, asteburu honetan erabakiko dira zeintzuk izango diren euskarazko bestsellerak…

Ukaezina da, gainera, gabonetako kutsu kontsumistari begirako azoka dela. Gainbegiratua eginez gero, AEBetako mall edo merkatalgune erraldoiekiko ezberdintasuna ez da hain handia, jendearen kontsumo ohiturei dagokienean. Aisialdi garaian, egun pasa egiteko balio du Durangok. Santa Klausen ordez Olentzero. BigMac beharrean taloak…

Euskal kulturaren osasun egoera neurtzeko, batzuek produkzio mailari begiratuko diote, besteek kalitateari, gehienek salmenta kopuruari eta akaso euskal irakurleen inguruko inkestaren bati inork. Baina askoz ere gehiago da euskal kultura.
Gurea ez da beste hizkuntzen merkatuekin alderatuta hain ezberdina. Txikiagoa bai, baina euskal kultura inguratzen duen merchandisingak beste edozeinen molde berberak darabiltza. Tokiko kutsuarekin atonduta, noski. Baina merkatua hartzen badugu osasun egoera neurtzeko termometro gisa, hori ere izan daiteke seinale ona…

Ekoizpen aniztasunarekin batera, ordea, kontsumo molde berriek ere badute tokirik Durangon. Musikherria diskoetxeak kaleratzen dituen diskoak, lizentzia askeekin banatzen dira. Copyleft delakoa. Kulturaren irensteko beste modu bat…

Geure merkatuan aurten badago beste produktu interesgarri bat ere. Printzipioz ezin daiteke Azokan saldu (jostailua ei delako), baina ekoizpen kulturaltzat daukat nik. Kultura eta jostailuak batzen dituena, bederen. “Nabar” da, Piriniotako hartz ipuin-kontalaria. Internetekin estuki lotutako ekoizpena da eta Creative Commons lizentziapeko edukiak erabiltzen ditu kontakizunen testu eta audioak argitaratzeko.

Beste herrialde batzuetan oso esperientzia arrakastatsuak izan dira bide horretatik, baita poltsikoari begiratuta ere. Negozio eta kontsumo molde berriak dira. Joera horiek ere, goiz ala berandu ugalduko direnak, present daude Durangon. Euskal kultur produktuen inguruan sortzen den merkatuaren erakusle baita, euskal kulturaren osasunaren erakusle baino.

Egunak…

Euskararen Nazioarteko Eguna izan omen zen atzo (hilaren 3an). Atzokoa, beraz, ez zen izan beste egunak bezalakoa… Edo hori sinetsarazi nahi izan didate «nazioarteko egunen zaleek». Erredakzioan darabilgun Udalbiltzaren egutegian abenduaren 3a jaiegun gisa ageri da. Baina, badakizue, egunkarietako egutegiak ez dira beste lantokietakoak bezalakoak. Horregatik tokatu zait lan egitea. Euskararen eta Nafarroaren egunak, biak batean, eta ni lanean kexuka…

Konplexu xamarra da egoera hori azaltzea. Donostian oso langile gutxik izan baitzuen jai atzo. Eta lantokian, aldiz, oso lankide gutxi etorri zen lanera. Alegia, beste lantokietan ospatzen ez duten jaiegun batean lanera, baina lankide gehienek jai…

Orduan –pentsatuko duzue– beste edozein egun bezalakoa izan zen atzokoa, ezta? Bada, ez. Nire lantokian izan zen atzo lanera etorri ez zenik. Eta ez zen izan librantza tokatzen zitzaiolako, hain justu ere. Ez. Bi langile falta dira nigandik gertu, 18/98 sumarioan auzipetutako beste hamarka lagun bezala atxilotuta eraman baititu Polizia espainolak Madril aldera.

Nahiko nuke nire lankideek «egunak» soilik igaroko balituzte hain urrun eta kartzelatuta. Tira, aukeran, bat bera ere ez. Ordu bete ere ez, minutu bat ere ez, segundo bakar bat ere ez… Baina batzuk igarotzekotan, egun batzuk bakarrik… Euskararen Nazioarteko Egun bakar bat ziega espainoletan, akaso…

Ez naiz «nazioarteko egunen zalea», inondik inora. Ez zaizkit eraginkorrak iruditzen, eta apur bat friboloak direla ere esango nuke. Nazioarteko Egunak arazo larrien putzuaren gainetik oinak busti gabe igarotzen diren egunak dira. Eta paradoxikoa iruditu zait, batzuk Euskararen Nazioarteko Eguna ospatzen edo dabiltzan bitartean hizkuntza horretan mintzo diren hainbat lagun kartzelan. Beren jarduera politikoagatik espetxean, esan nahi nuen.

Ze egun eta ze egunondo! Proposamenak botatzen hasita, zergatik ez Nazioarteko Egunen Nazioarteko Egun bat. Horrela egun bakar batean egin beharko dugu Nazioarteko Egun guztien paripea. Urtean behin, eta kitto.

Egunen bati garrantzia emango badiot, nahiago dut egindako lan politikoagatik hainbat euskal herritarrek giltzapean pasatuko duen egun bakoitzari eman.

Eguneraketa: Badirudi nire bi lankideak fidantzapean kalera atera direla.

God Save the Sheep (in Basque we trust)

Irratia.com festa.