Ondorioa, Passiv House zigilua duen eraikin bitxia, energia oso gutxi kontsumituz aparte, energia sortzailea dena. Horretarako Kolon Teknologia Institutoaren laguntza jaso dute arkitektoek, eraikinean txertatu diren 95 teknologiak modu egokian atontzeko.

Non gelditzen da arkitekturaren izaera bitartekari teknologiko hauen guztien artean? Ba al dago lekurik arkitektoen asmakuntza gaitasuna jorratzeko, edo eko-teknologien menpe jarraituko

8 minutuetan zehar, eraikuntza-prozesu osoa ikusi daiteke; gogora dezagun lasto-fardoak tokiko materialak direla, inertzia termiko handikoak, eta hortaz urrats ekologiko oso txikiarekin. Honen harira, Permacultura Cantabria atariak hurrengo urriak 8an bioeraikuntzako kurtso intentsibo bat antolatu du, tartean lasto-fardozko eraikuntza hizpide dela. Hona hemen kurtsoan eman beharreko edukien zerrenda (gazteleraz):

Contenido:

8 y 9. Mateo Ortoneta: Construcción de principio a fin de una obra ecológica. Tipos de construcción (barro, adobe, cob, piedra, paja, etc).

10 y 11 Mario Martinez Palao: Construcción con paja, ventajas e inconvenientes, ejemplos constructivos, revocos con tierra, aspectos técnicos y legales, presupuestos y redes de apoyo en España y Europa.

12 Oscar Argumosa: Bioclimática y eficiencia energética, salud en el hábitat, geobiologia y radiestesia, la cal los morteros y sus aplicaciones, fusión de diseño de la vivienda con aspectos permaculturales, gestión integral del agua (depuración de aguas residuales, acumulación, aprovechamiento, ciclaje, abastecimiento…).

13 y 14. Iñaki Urkia y Super: Ejemplos de viviendas de bajo coste, sus diseños y sus procesos constructivos, cubiertas vegetales, climatización natural, energía eólica e hidráulica, arietes hidráulicos y otros ingenios solares.

Soziologia eta arkitekturaren arteko erlazioa, herrialde anglosaxoietan, espainiar estatuan baino askoz handiagoa da, “urban planner” irudia lekuko: urban planner bat hiriaren kudeatzaile bat da, ez da zehazki arkitektoa, ezta soziologoa ere, baizik eta gaitasun anitzetako profesionala: arkitektura, ingenieritza, soziologia, biologia, geologia, politika… Hiriaren eraketak baliabide hauek guztia ditu behar, eta argi dago arkitektoen irakaskuntza programak ez dituela betetzen. Mugimendu Modernoaren traza gure ikasketetan jaso dugunok hiria “forma” bezala ikusteko izan gara trebatuak, barnean dauden prozesu dinamikoak (hots, pertsonak), kontutan izan gabe.

EHAEOko hitzaldi baten osteko ika-mikan oso ideia polita atera zen, Teo Arkitekturako kide baten ahotik; arkitekturaren gainetik, hirigintzaren gainetik, paisaiagintza izango genuke, lurraldearen itxura aldatuko duen azkeneko bitartekari bezala. Gure pentsamendu “tradizionalean” (vade retro, Le Corbusier), hirigintza izango litzateke disziplina gorena, paisaiagintza horren menpekoa izanik; aitzitik, hirigintzak “forma” eta “jarioen” (pertsonak, ibilgailuak) ardura hartzen du, baina giza-egitura kontutan hartu gabe. Maiz, arkitektura eskolan, honako esaldiak entzuten dira, bai ikasle eta bai irakasleen ahotik: “Eraikinak honako koxka du, hartara erabiltzaileak (sic) beste aldetik pasarazteko“, edo “Honen bitartez, eraikinak hausnarketa eta isiltasunerako toki bat eskaintzen du“.

Soziologoek, honi, ingeniaritza soziala deritzote, baina eskola tradizionaleko arkitekto batek ohiko jardueratzat hartuko du giza “fluxu” edo jario horiek kontrolatu nahi izatea. Jakina, giza-mugimendu horiek bideratzea egotekotan, arkitekturaren disziplinatik harago dauden irakasgaietan topatuko dugu. Horregatik bilatu behar da, ezin bestean, estrategia berriak eratzeko kide profesional berriak.

Hormigoi edo porlan ikusia ematen badu ere, ez dago material horren arrastorik. Akaso kotxeen eraikuntza sistemari zeharkako dei bat eginez, eraikuntzak altzairu erdoilezineko xaflak erabiltzen ditu, altzairuzko zertxek sortutako forma hori estaltzeko. Porsche 911 bat baliz bezala, eta kanpotik sekulako itxura tektonikoa badu ere, izaerak kotxeen hiztegia hartzen du bere baitan.

Sinboloen hiztegi horrekin jarraituz, eta Platonen kobazuloaren mitoa gogoan, eraikina arrapala bat estaltzeko estalki bat bezala hartu daiteke; arrapala edo aldapa horren akaberan “jakituria” dago, hots, Porscheak. Beraz, eraikina eta kobazuloaren arteko alderaketa ez da, inondik inora, hutsala.

In a city of plunder (an exhibition of plunder) hordes of tourists (architects) roll along broken infrastructure in order to satisfy their petit bourgeois desire for education (in the case of the architects: vanity, envy, schadenfreude, suspicions). Even the glamour that the visitors are supposed to feel is staid and faked by the media for whom a star architect is like a film star.

Hitzok, Coop Himmelb(l)au taldearen kide den Wolf D. Prix arkitektoak Veneziako Arkitektura Biennalearen inguruan David Chipperfieldi zuzendutako maitasun hitzak dira; dakizuenez, Chipperfield erakusketaren zuzendari dugu. Star System horren saltsa berberean sartuta dagoen pertsona batek esango ez balu, bederen…

[Maxixatzen jarraitu nahi izanez gero, segi El Hola ikustera]

ARGIA JOSTEN
Umeentzako arkitektura lantegia Getxophoton

Argia josten argiak eta itzalak espazioa eraldatzeko duten gaitasunaren inguruko tailerra da. Lonetan inprimituriko Getxophotoko argazkiak berrerabiliz, era kolaboratiboan asmatu eta diseinatzeko umeei zuzenduriko arkitektura tailerra, alegia.

NOIZ: Irailak 2, igandea
NON: Zabala eskola, Algorta
ADINA: 7-12 urte
PREZIOA: 10 €

Izen ematea getxophoto@getxophoto.com eta Zaramariren webean.

Enkargu zaila izango da, dudarik gabe. Alde batetik, proiektua burutzeko ez dute auzoa bisitatzeko betarik izan, segurtasun kontuak direla eta, auzo «arriskutsua» baita: 2007an, Ameriketako Estatu Batuetako armadak lau metroko hormigoi xafla erraldoiz itxi zuen Adhamiya, erresitentziaren puntu beltza bilakatzen ari zen auzo sunian lehergailu eta armen horniketa geldiarazteko. Bestetik, Bagdadeko berreraikuntzan auzo xiiek izan dute lehentasuna, eta espazio publikoa egoera negargarrian da, egun.

Hain zuzen ere, kale eta hiriaren itxuraren berreskurapenak dira AV62 estudioaren ideia nagusiaren ardatz. Horrek bestelako zailtasun bat dakarkio proiektuari, mundu musulmanean, tradizioaren poderioz, kalea etxetik kanpo gelditzen zen hondar-espazioa besterik ez baita. Fernando Chueca Goitia arkitekto eta idazlearen hitzetan, «hiri publikoaren artean, polis grekoa, civitas erromatarra; eta mundu germaniarraren hiri domestiko edo etxetiarraren artean badago bestelako hiri bat, aurreko bien aurrean menderazina agertzen dena: hiri islamiarra, edo hiri pribatua». Greziar platonismoaren oinordeko dugun mendebaldeko hirigintzaren ikuspuntutik okerra den «barrutik kanporako» paradigma hau (hots, kaleak etxe-irlek uzten duten espazioa izatea, eta ez alderantziz) aldrebesa iruditzen bazaigu ere, munduko beste toki askotan hiriaren sorreraren oinarria da.

Mundu islamiarrean, egun, hirigintza modu autarkiko eta autoritarioan burutzen da: Dubai bezalako tokietan, plangintza urbanistikoak lur eremu zabalak hartzen ditu, bertako biztanleak indarrez atera, etxeak eraitsi eta zerotik marrazten da etorkizuneko hiria. Iraken, nolabait demokraziaren antzerkia burutzen den tokian, plangintzak jarrera demokratikoa aurkeztu nahi du; espazio publikoak eta kalea indartzeak horri erantzuten dio. AV62 estudioaren beste proposamen bat, betiere espazio publiko hori indartze aldera, itzalaren erabilpenean datza. Udan 50°C-ra igo ohi dira tenperaturak Bagdaden eta, Euskal Herrian bezalako toki euritsuetan aterpeekin gertatu bezala, itzalak sortzea kale bizia sustatzeko estrategia aproposa da eta, zergatik ez, jarrera demokratikotzat ere jo daiteke.

Ibai Gandiaga Pérez de Albéniz
Gaur8-ko erredakzioan orraztua.
©Baigorri Argitaletxea

Horregatik da arkitektura tresna, edo arma, politikoa. Historian zehar, kolore guztietako demokratek, faxistek, monarkikoek edo komunistek arkitektura erabili izan dute mundua nolakoa izango zen asmatzeko. Albert Speer nazien arkitekto bezala ezaguna zenak, Hitlerri 1936ko Joko Olinpikoetarako eraiki beharreko estadioaren planoak erakustean, beste irudi bat erantsi zuen; bertan estadioaren hondarrak besterik ez ziren agertzen, mila urte igaro balira bezala. Horrekin, Speerrek eternitatearen kontzeptua transmititu nahi izan zion Hitlerri, baita lortu ere.

Horrela sortzen dira bat-bateko hiriak, edo ingelesez «instant-cities»: Tupustean irudikatzen diren hiriak, normalean politikari baten «bisio» megalomaniako baten bultzada txikia erabilita. Nikolas Sarkozyk 2009 Grand Paris ekimena aurkezterakoan erakutsi bezala, estatuburu orok du, sakonki gordea bere baitan, historia liburuetan aztarna uzteko desioa.

Moskuko agintariek, bat-bateko hiri bat sortzeko asmoz, arkitektura lehiaketa bat zabaldu zuten urbi et orbi; 150.000 hektareatan zehar, hiria bikoiztuko duen ekimenaren atzetik hamar arkitektura estudio agertu ziren. Irabazle, OMA estudioa (Rem Koolhaas Pritzker sariduna aurpegi ezaguna duen estudioa).

Errusiako gobernuak, ohi bezain itxiak, ez du askoz xehetasun gehiago eman, baina detaileok ere tranpatiak izango ziren, asmo hutsak bailiran, eta ez gerora gauzatu beharreko errealitateak. Ekialdea utzi gabe, sobietarra izandako Georgiara egin genezake salto, bat-bateko hirien beste adibide bat dastatzeko asmoz: bost minutuko bideo batean, Georgiako gobernuak Anakliako hiriaren proiektuaren berri ematen digu, 2020rako etorri beharreko mirariak eta garapen perfektua azalduz.

Bideoak pasa den mendeko hirigintza astindu zuen funtzionalismoa oraindik indarrean dagoela frogatu besterik ez du egiten. Hamar minutuetan zehar, Marina d’Or zelakoaren publizitatea gogorarazten duen publizitate batek hiri idealaren deskribapena egiten digu: han, negozioetarako hiri-gunea, hor, etxebizitzak, merkeenetatik garestienetara banaturik. Hor, itsaso aurrean, hotel ilara ikaragarria. Hiriaren erdialdean, nonbait Central Park gogora ekarriz, zoologikoa eta aisialdi parkea bilduko dituen berdegune erraldoia.

Georgiar gajoak. Ezin zaie leporatu, Europako intelektualitatetik, ezer okerrik, gu ere bertan baikaude, iraganeko akatsak behin eta berriz errepikatuz.

Izan ere, hiria eraikitzea oso kontzeptu berria baita, ezen, historikoki, hiria “sortu” egiten baitzen, eta ez eraiki; prozesu organikoa zen, mendeetan zehar gertatzen zena eta kontroletik kanpo zegoena.

Boteretsuen kontuak, esan bezala bisioak aurkezteko moduak. Ju-Hyun Kim arkitektoak ere bere Manhattan irlaren interpretazioa egin berri du, Seward parkerako hiri birgaikuntzarako proposamenean. Oraingo honetan, arkitekto baten ikuspena izango genuke; Manhattan irlan hain desiratua izan daitekeen orube batean, Kimek mendi bat sortzea proposatu du. Hori da, mendi bat. Mendi magaletan, eta mendiaren azpian, merkataritza gune bat kokatuko litzateke, baina gainazalean geruza naturala sortuko litzateke, benetako mendia irudikatuz.

Bi ikuspegiok hiriaren itxura aurreikusten dute, gutxienez hamarkada bat aurreratuz. Hiria izaki konplexutzat daukagunontzako, aurreikuspen handiegia, akaso.

Ibai Gandiaga Pérez de Albéniz
Gaur8-ko erredakzioan orraztua.
©Baigorri Argitaletxea

Getxoko alkate izandako Sarriak utzitako oinordekotza isila dugu orube hori; esku pribatuetatik publikoetara igaro zenean, orubea hondatzen joan zen, pixkanaka. Momentu horretan, gertuko hainbat bizilagunen lanari esker, arbolak landatu zituzten eta sastrakak jaso, minimo batzuk lortu arte. Lan horiek eta gero, Udalak atondura lanak bere gain hartu baditu ere, orubea oraindik egoera “ezezagun” batean dago, gure herri eta hirietan sarri agertzen diren beste hamaika orube legez.

Urte batzuen buruan, gazteei zuzendutako ideia lehiaketa baten ondorio bezala sortu zen Getxo Berpiztu! ekimena; xedea, udalerriko espazioen gabeziak aztertu, eta, narriatutako orube bat adibidetzat hartuz, herritarren hitza erabilgarria izan zitekeela erakutsi. Udalak Aretxondoko orubea aukeratu zuen, laborategiko lagin bezala, eta parte-hartzearen komeriak hasi ziren.

Horrela ba, azkenengo hilabeteetan, Getxo Berpiztu! ekimenak orube horren inguruko parte-hartze kolektiboko prozesua jarri du abian, bizilagunekin, politikariekin, teknikariekin bilera luzeak gauzatuz, Internetez, postaz, telefonoz, edozein modutan iritziak eta ikuspuntuak metatuz.

Zaila da hitz joko bitxi hori aztertzea: “parte-hartze” + “kolektibo” + “prozesua” hitzok aldi berean metatuz gero, zer gertatzen da, zer ematen da aditzera?

Parte-hartzea aipatzen denean, honakoa izan behar da kontuan: politikari orok, edozein kolorekoa izanik, 2006ko Euskal Lurzoru Legeak aurreikusitakoa betez, herri parte-hartzea bultzatu beharra du hiri-planeamendu bat aurrera eramateko. Baina parte-hartze hori, maiz, udal lehiaketa baten ostean teknikariek aukeratutako hiru edo laur eraikinen arteko herri bozketa huts bilakatzen da, herritarra erabaki faseetatik aldenduz. Baina parte-hartzea oso modu baliotsuan ere kudea daiteke, eta ez da zertan udal botereen kontrako zerbait bezala ikusi behar. Maiz, politikariak herritarren esanetara egoten dira, irizpide finkorik gabe, nora ezean. Parte-hartzea ondo bideratuz gero, politikariek herritarren desioak eta gabeziak jakiteko modu oso egokia topatuko lukete.

Kolektibo aipatzen denean gizarte batean sortutako talde bati buruz ari gara. Hirigune trinkoetan, auzo nortasuna galtzen den heinean, gertuko bizilagunekin kontaktu falta sumatzen dugu; jada ez dugu aldamenekoa ezagutzen, eta auzokideen bilerak astunak eta tirabiratsuak bilakatzen dira. Ez da guztien artean zerbait aldarrikatzeko girorik aproposena. Hots, hiritarrok, antolatu ezean, txiki gelditzen gara botereen aurrean. Arestian esan bezala, horrek ez du zertan botere publikoa izutu behar, aldarrikapen eta balizko purrustadak ondo bideratuz gero hirigintza orekatuago eta bidezkoago batera eraman baikaituzte.

Prozesua aipatzean, Getxo Berpiztu! taldeak hainbat prozesu garatu ditu; egun, Goteo.org orrialdetik crowdfunding bezala ezagututako finantziazio parte-hartzaile kanpaina baten bitartez jaso nahi dute ekimen txiki bat burutzeko lain diru. Hori baino lehen, herriko hainbat pertsonekin talde eragile bat osotu zuten, eta, ondoren, gertuko institutu eta eskoletan ibili dira, sentsibilizazio eta hedapen lana burutuz.

Zer gertatuko da Aretxondoko orubearekin? Ekimen soil honetan geldituko da, herritarren auzolan ekimen txiki bat izango da, edo Udalak parte hartuko du, eta ebatzitako beharrak eta desioak aintzat hartu? Aurki egin beharreko Getxoko plangintza orokorraren berrikuspenean tankera honetako parte-hartzerik ikusiko dugu?

Ibai Gandiaga Pérez de Albéniz Gaur8-ko erredakzioan orraztua. ©Baigorri Argitaletxea

Post Scriptum: Prozesua modu ezin hobean eraman bada ere, azkenengo emaitza ematerako orduan zerbaitek kale egin du. Getxo Berpiztuko orrialdean, taldeko kideek horrela azaltzen dute arazoa:

Etxolaren eraispena eta oruberako sarreraren eraikuntza obren gauzatzearekin lotuta dauden Udal kudeaketa arazoak direla medio, proiektua ezin da Udala eta talde sustatzailearen artean adostutako egutegian burutu. Prozesuak espazio publikoaren eraldaketa fisikoa hasieratik biltzen zuela azpimarratu nahi dugu, eta gai honen kudeaketa eta erregularizazioa argitu beharrean nabarmendu du hasieratik talde sustatzaileak. Hala ere, Udalak ez du jakin administrazio prozedurak zegokion momentuan martxan jartzen.